Бақыт философиялық категория ретінде: тарихи формалары және қазіргі интерпретациялары

33 21

Аңдатпа

Мәтінде бақыт феноменіне адамды және оның өмірлік әлемін ұғынудың негізгі категориясы ретінде философиялық талдау жасалады. Бақыт туралы түсініктердің антикалық дәуірден бастап қазіргі заманғы пәнаралық тұжырымдамаларға дейінгі эволюциясы қарастырылады, бұл тұжырымдамаларда бақыт көпөлшемді сипатқа ие болады. Антикалық философияда бақыт ізгілікке, парасатты өмірге және жан үйлесіміне байланысты эвдемония ретінде түсіндірілсе, ортағасырлық дәстүрде ол рухани рахат пен Құдайға жақындау ретінде ұғынылды; ал Жаңа дәуір философиясында тұлғаның автономиясы мен жеке игілікке ұмтылуы ретінде қарастырылды. Бақыттың гедонистік, стоиктік, утилитаристік, экзистенциалдық және гуманистік интерпретациялары, сондай-ақ олардың субъективті әл-ауқат пен өзін-өзі жүзеге асыру туралы қазіргі көзқарастарға ықпалы талқыланады. Бақыттың этикалық және аксиологиялық негіздеріне, оның өмір мәнімен, құндылықтармен және адам мәнімен байланысына ерекше назар аударылады. Аристотель, Эпикур, стоиктер, З. Фрейд, А. Маслоу, В. Франкл және В. Татаркевич сияқты классикалық және заманауи ойшылдардың көзқарастары талданады, бұл бақытты түсінудің әмбебап және мәдени тұрғыдан шартталған қырларын айқындауға мүмкіндік береді. Қорытындыда қазіргі философиялық түсінікте бақыт статикалық ләззат ретінде емес, мағыналы өмір сүру контекстінде тұлғаның ішкі тұтастығының, рухани үйлесімінің, адамгершілік өзін-өзі айқындауының және өзін-өзі жүзеге асыруының динамикалық үдерісі ретінде қарастырылатыны тұжырымдалады.