САЯСИ РЕПРЕССИЯ ЖЫЛДАРЫНДА ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕ ҚУҒЫНДАЛҒАН АЛАШОРДАШЫЛ АРЫСТАР
49 16
DOI:
https://doi.org/10.47526/3007-6366.6475Кілт сөздер:
Кеңестік Қазақстан; архив материалдары; саяси қуғын-сүргін; Оңтүстік өңірі; Алаш арыстары; тұлғалар тағдыры.Аңдатпа
Мақалада 1936-1938 саяси қуғын-сүргін жылдарында Оңтүстік Қазақстанда саяси репрессияға ұшыраған алашордашыл тұлғалар К.Терлікбаев пен Ә.Берістемовтың талайлы тағдыры мен қоғамдық қызметі, қуғынға ұшырауы Шымкент қаласы Полиция департаментінің мемлекеттік арнайы архиві материалдары негізінде зерделенеді. Осы тұлғалардың ісіне қатысты құпия құжаттарды ғылыми айналымға енгізудің маңыздылығы тарқата талданып, Алаштың Түркістандағы арқасүйер тұлғаларының тағдырын тереңдете зерттеу мәселесі көтеріледі. Зерттеу жұмысында сонымен бірге аталмыш тұлғаларға қатысты Түркістан облысы қоғамдық-саяси тарихының мемлекеттік архивіндегі жеке текті құжаттары да пайдаланылған. Нақтырақ айтқанда, аталған тұлғаларға қатысты арнайы архив қорынан алынған қылмыстық істердегі тергеу хаттамалары, архивтік анықтамалар, сотталушының арыз-өтініштері, т.б. архив материалдары талдау нысанына айналған. Мақалада аталған қайраткерлермен бірге Алаш қозғалысы Түркістан қанатының белсенді мүшелерінің қоғамдық-саяси қызметі де тығыз бірлікте талданады. Оңтүстік өңірдегі саяси қуғын-сүргіннің аймақтық ерекшеліктері жіктеліп, баға беріледі. Кеңестік биліктің қуғындау саясатының себептері мен салдарларын жеке тұлғалардың тағдыры арқылы талдау арқылы сыни тұжырымдар жасалады. Алаш қозғалы қайраткерлері әскери мәселеге баса назар аударғанымен ол мәселеде ұлттық әскери кадрлардың мүлдем аз болуы түйінді мәселеге айналған. Алаш әскери ісінде санаулы мамандардың бірінен саналатын қайраткерлердің ғылыми тұлғаландырылуы зерттеудің басты нәтижесі.
Әдебиеттер тізімі
Тұрсұн Х. Қабыл А. Серіқұл Алдабергеновтің Алаштық идеядан басталып, ауа көшумен аяқталған қызметінің архивтік деректері // Ясауи университетінің хабаршысы, №4. 2022 жыл, 393-394 б.
Шымкент қаласы Полиция департаментінің мемлекеттік арнайы архиві (ШҚПДМАА). 6-қор. I-тізімдеме. 6127-іс. Т. 1. П.18-19.
Алаш ұлт-азаттық қозғалысын толық ақтау бойынша материалдар. Т. VII. Алаш Орданың Оңтүстік бөлімі. Құжаттар мен материалдар жинағы. Құрастырушылар: Х. Тұрсын, Р. Хазретәліқызы, Р.А. Арслонзода / Жалпы редакциясын басқарған Е.А. Әбіл. – Алматы: «Нұр», 2024. – 123 б.
ШҚПДМАА. 6-қор. I-тізімдеме. 6127-іс. Т. 1. П. 1.
ШҚПДМАА. 6-қор. I-тізімдеме. 6127-іс. Т. 1. П.4.
ШҚПДМАА. 6-қор. I-тізімдеме. 6127-іс. Т. 1. П. 2.
ШҚПДМАА. 6-қор. I-тізімдеме. 6127-іс. Т. 1. П.11.
Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі Мемлекеттік комиссияның материалдары (ХХ ғасырдың 20-50 жылдары) = Материалы Государственной комиссии по полной реабилитации жертв политических репрессий (20-50 годы ХХ века). Т. 11: Борцы за национальную свободу, независимость и территориальную целостность Казахстана. Сборник документов и материалов. Составители тома: С.А. Касымов, А.Ж. Илияс, К.М. Еримбетова, Ж.У. Кыдыралина, Д.А. Махат, М.М. Козыбаева, К.К. Сарсембина, Б.Р. Шериязданов / Под общ. ред. Е.Т. Карина. – Астана, 2022. С.262.
ШҚПДМАА. 6-қор. I-тізімдеме. 6127-іс. Т. 1. П.15.
Түркістан облысы қоғамдық-саяси тарихының мемлекеттік архиві (ТОҚСТМА).40-қор. 79а-тізімдеме. 4-іс. П.5.
ШҚПДМАА. 6-қор. I-тізімдеме. 879-іс. П. 207.
ШҚПДМАА. 6-қор. I-тізімдеме. 879-іс. П. 214.
ШҚПДМАА. 6-қор. I-тізімдеме. 879-іс. П. 237-238.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Turkic historical studies (pISSN: 3007-6358 / eISSN: 3007-6366)
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
