КІРМЕ СӨЗДЕРДІ ОҚЫТУДА «АХМЕТ. ҰЛТ ҰСТАЗЫ ФИЛЬМІН ҚОЛДАНУ
6 8
Кілт сөздер:
қазақ тілі, кірме сӛз, фильм арқылы оқыту, әдістеме, ҧлт ҧстазы.Аңдатпа
Мақалада студенттерге тілдегі кірме сӛздердің ену ҥдерісін, тілдің тарихи дамуындағы орны мен маңызын кӛркем фильм кӛмегімен оқыту мәселесі қарастырылады. Қазіргі әдістемелік тәжірибеде тілдің кейбір ішкі бірліктерін оқытуда, тҥсіндіруде кӛркем фильмді пайдалану тиімді әдістердің бірі ретінде ҧсынылып жҥр. Бҧл әдістің, әсіресе, кірме сӛздердің табиғатын білуде, ену себептерін анықтауда, қолданылуын зерделеуде орны ерекше. Мақала авторлары қазіргі қазақ тіліндегі ӛзге тілдерден енген сӛздердің ХХ ғасыр басында қалай алынғанын, баламаланғанын, икемделгенін «Ахмет. Ҧлт ҧстазы» атты фильмі арқылы талдайды. Зерттеудің мақсаты – фильм арқылы ХХ ғасыр басында Алаш зиялыларының, оның ішінде Ақымет Байтҧрсынҧлының ӛзге тілден сӛз алуда ҧстанған ғылыми қағидаттарын, соның негізіндегі алынған кірме сӛздерді қазіргі қазақ тіліндегі нҧсқаларымен салыстыра отырып зерттеу. Мақалада кӛркем фильм арқылы кірме сӛздерді оқып-тҥсіну мәселелерін сын тҧрғысынан қалай дамытуға болатыны кейс-стади әдісі арқылы талқыланады. Оқыту, әңгімелеу және баяндау теорияларына сҥйене отырып, мақалада бір ғасыр бҧрын Кеңес одағы кезінде қазақ тіліне ӛзге тілдерден енген сӛздердің мән-мағынасы және А.Байтҧрсынҧлы ҧсынған қазақ тіліндегі нҧсқалары топтық жҧмыс бойынша қарастырылып талданды. Мҧнда қазақ тіліндегі кірме сӛздерді фильм арқылы оқу дағдыларын дамытуға бағытталған тапсырмалардан мысалдар келтіріледі. Берілген тапсырмаларға кері байланыс ретінде жҥргізілген INSERT әдісі оларды жан-жақты зерделеуге септігін тигізді. Жҥргізілген зерттеу нәтижесінде кірме сӛздер табиғатын фильм арқылы меңгерту әдісі студенттің сабаққа деген қызығушылығын арттыратындығын кӛрсетті. Олардың белгілі бір ҧғымдар мен пәндік сӛздерді қолдануға қатысты сӛздік қорын кеңейтуге септігін тигізді. Деректерді талдауға арналған Jamovi компьютерлік бағдарламасы зерттеу нәтижесінің тиімділігін статистикалық тҧрғыдан дәлелдеп берді. Фильмді оқыту материалы ретінде қолдану кірме сӛздерді меңгеру ҥдерісін жеңілдетіп, студенттердің қазақ тілін меңгеру сапасын жақсартады. Сонымен қатар бҧл әдіс студенттердің тарихи-лингвистикалық кӛзқарасын да қалыптастыруға ықпал етеді. Мақала соңында авторлар қазақ тілін оқытуда фильмнің маңыздылығын және оның болашақ зерттеулер ҥшін перспективалық қҧрал бола алатындығын кӛрсетеді. Фильм арқылы оқыту студенттердің тілдік дағдыларын жақсартуға, олардың кірме сӛздерді тҥсінуін тереңдетуге және сабақ ҥдерісін қызықты әрі тиімді етуге мҥмкіндік береді деген ой тҥйеді.
Әдебиеттер тізімі
King J. Using DVD feature films in the EFL classroom // Computer-assisted language learning. – 2002. – Т. 15, №5. – С. 509–523.
Brown T. Using film in teaching and learning about changing societies // International Journal of Lifelong Education. – 2011. – Т. 30, №2. – С. 233–247. 3. Harmer J. The practice of English language teaching // London/New York. – 2001. – Т. 32. – №1. – P. 401–405.
Benjamin W. The Storyteller: Reflections on the Work of Nikolai Leskow // Illuminations: Essays and Reflections. – 1969. – С. 83–109. 5. Sayles J. Thinking in pictures: The making of the movie Matewan. – Mariner Books, 1987. – 180 p.
Polletta F. Contending stories: Narrative in social movements // Qualitative sociology. – 1998. – Т. 21. – P. 419–446.
Ganz M. Organizing: People, power, change // Organ Handb. – 2014. – P. 15–20.
Jesson J., Newman M. Radical adult education and learning // Dimensions of adult learning. – Routledge, 2020. – С. 251–264.
Комарова Ю.А. Использование видео в процессе обучения иностранным языкам в старшей школе // Методика обучения иностранным языкам в средней школе. – 2008. – С. 188–203. / Komarova Iu.A. Ispolzovanie video v processe obuchenia inostrannym iazykam v starshei shkole [Using videos in the process of teaching foreign languages in high school] // Metodika obuchenia inostrannym iazykam v srednei shkole. – 2008. – S. 188–203. [in Russian]
Eisenman G., Edwards S., Cushman C.A. Bringing reality to classroom management in teacher education // Professional Educator. – 2015. – Т. 39. – №1.
Ismaili M. The effectiveness of using movies in the EFL classroom–A study conducted at South East European University // Academic Journal of Interdisciplinary Studies. – 2013. – Т. 2. – №4. – P. 121–132.
Shakhnoza S. The use of movies in language teaching // Prospects of Development of Science and Education. – 2023. – Т. 1. – №14. – P. 1-14.
Қазақстан телеарнасы. «Ахмет. Ҧлт ҧстазы» фильмінің онлайн кӛрсетілімі. – URL: https://qazaqstan.tv/serials/akhmet-ult-ustazy/ / Qazaqstan telearnasy. «Ahmet. Ult ustazy» filmіnіn onlain korsetіlіmі [Kazakhstan TV channel. Online screening of the film ―Ahmet. Teacher of the nation‖]. URL: https://qazaqstan.tv/serials/akhmet-ult-ustazy/ [in Kazakh]
Sakkir G., Dollah S., Ahmad J. Students' perceptions toward using YouTube in EFL classrooms // Journal of Applied Science, Engineering, Technology, and Education. – 2020. – Т. 2. – №1.
Pegrum M. Film, culture and identity: Critical intercultural literacies for the language classroom // Language and Intercultural Communication. – 2008. – Т. 8. – №2. – P. 136–154.
Lawless K. Constructing the ‗other‘: construction of Russian identity in the discourse of James Bond films // Journal of Multicultural Discourses. – 2014. – Т. 9. – №2. – P. 79–97.
Wilkins D.A. Linguistics in language teaching. – London: Edward Arnold, 1972. – Т. 111.
Aysu S. The use of technology and its effects on language learning motivation // Journal of Language Research. – 2020. – Т. 4. – №1. – P. 86–100.
Cakir I. The use of video as an audio-visual material in foreign language teaching classroom // Turkish Online Journal of Educational Technology-TOJET. – 2006. – Т. 5. – № 4. – P. 67–72.
Ильченко Е. Использование видеозаписи на уроках английского языка // Первое сентября. Английский язык. – 2003. – Т. 9. – C. 7. / Ilchenko E. Ispolzovanie videozapisi na urokah angliskogo iazyka [Using video recordings in English lessons] // Pervoe sentiabria. Angliski iazyk. – 2003. – T. 9. – C. 7. [in Russian] 21. Lara Castro J., Díaz Larenas C. Students‘ willingness to participate in speaking activities through the use of scripted role-plays // Comunicación. – 2019. – Т. 28. – №2. – P. 71–86.
Wibawanti I.T. Improving Students' Speaking Skill Through Role Play // Language-Edu. – 2020. – Т. 9. – №2. https://jim.unisma.ac.id/index.php/LANG/article/view/7306 23. Rohmiyati Y., Asiah N. Exploring motivation and improving English speaking proficiency: A literature study on role-play method // Cendikia: Media Jurnal Ilmiah Pendidikan. – 2024. – T.5. – №14. – P. 458–465. 24. Yudar R.S., Aditomo D.T., Silalahi N.S. Movie as a Helper for Students' Pronunciation in Speaking Skill Class // ELSYA: Journal of English Language Studies. – 2020. – Т. 2. – №1. – P. 15–19.
Lengkoan F., Hampp P. L. Imitation technique in learning English at the English education department Universitas Negeri Manado // Jurnal Pendidikan Bahasa Inggris Indonesia. – 2022. – Т. 10. – №1. – P. 48–53.
Frumuselu A.D. Subtitled television series inside the EFL classroom: long-term effects upon colloquial language learning and oral production: Doctoral thesis. – Tarragona, 2015. – 295 p.
Hestiana M., Anita A. The role of movie subtitles to improve students‘ vocabulary // J. English Lang. Teach. Learn. – 2022. – Т. 3. – №. 1. – P. 46–53.
Baranowska K. Exposure to English as a foreign language through subtitled videos: the impact of subtitles and modality on cognitive load, comprehension, and vocabulary acquisition // System. – 2022. – Т. 92. – P. 102295.
McCoy P. Using authentic materials: Keeping it real // Teachers Helping Teachers. – 2016. – P. 16–28.
Кенесбаев С., Мусабаев Г., Неталиева К. Орфография казахского языка // В кн.: Қазақ тіл білімі туралы зерттеулер - Исследования по казахскому языку. – Алматы: Ғылым, 1987. – С. 338–349. / Kenesbaev S., Musabaev G., Netalieva K. Orfografia kazahskogo iazyka // V kn.: Qazaq tіl bіlіmі turaly zertteuler - Issledovania po kazahskomu iazyku [Spelling of the Kazakh language // in: Research on the Kazakh language]. – Almaty: Gylym, 1987. – S. 338–349. [in Russian]
Студенттердің «Ахмет. Ҧлт ҧстазы» фильміне тҥсірген туындысы. [Электронды ресурс]. URL: https://youtu.be/Ly2wxgE9bRI?si=ko94isFWmohRX236 (қаралған кҥні 03.03.2025) / Studentterdіn «Ahmet. Ult ustazy» filmіne tusіrgen tuyndysy. [Electronic resource]. URL: https://youtu.be/Ly2wxgE9bRI?si=ko94isFWmohRX236 (date of access 03.03.2025) [in Kazakh]
The jamovi project (2024). jamovi. (Version 2.6) [Computer Software]. URL: https://www.jamovi.org.
Team R. D. C. R: A language and environment for statistical computing. – 2010. [Electronic resource]. URL: https://cran.r-project.org/doc/manuals/r-release/fullrefman.pdf (date of access 03.03.2025)
Revelle W. et al. Psych: Procedures for psychological, psychometric, and personality research // R package version. – 2020. – Т. 2, №5.
Frydrychová M. Strategies Used for Borrowing Neologisms from Harry Potter Movies to Chinese // Acta Linguistica Asiatica. – 2023. – Т. 13, №1. – P. 91–106. https://doi.org/10.4312/ala.13.1.91-106
