АСҚАР ЕГЕУБАЕВТЫҢ ЕЖЕЛГІ ӘДЕБИЕТ ҮЛГІЛЕРІН АУДАРУДАҒЫ ЕҢБЕГІ
2 8
Кілт сөздер:
«Қҧтты білік», ежелгі дәуір әдебиеті, қҧндылық, ҧлттық дәстҥр, қолжазба, әдеби жәдігер.Аңдатпа
Бҧл мақалада кӛрнекті ғалым, аудармашы және зерттеуші Асқар Егеубаевтың ежелгі тҥркі дәуірі әдеби мҧраларын қазақ тіліне тәржімалаудағы ғылыми және шығармашылық еңбегі кеңінен қарастырылады. Ғалымның Жҥсіп Баласағҧнның «Қҧтты білік» дастанын және Махмҧт Қашқаридың «Диуани лҧғат ат-тҥрік» энциклопедиялық еңбегін аударып, ғылыми айналымға енгізуі – тҥркі ӛркениетінің рухани тҧтастығын жаңғыртудың, ҧлттық әдебиеттанудағы жаңа бағыт қалыптастырудың айғағы ретінде сипатталады. Зерттеу барысында Асқар Егеубаевтың аудармашылық шеберлігі, ғылыми талдау тәсілдері мен тҥпнҧсқаның кӛркемдік-эстетикалық табиғатын сақтаудағы ҧстанымы жан-жақты талданады.
Мақалада ғалымның аудармаларында ежелгі тҥркі әдебиетінің идеялық, философиялық және поэтикалық жҥйесі бҥгінгі қазақ әдебиетінің дҥниетанымдық арналарына сабақтастырылып кӛрсетіледі. Автор кӛне тіл мен қазіргі қазақ тілінің байланысын, мәдени және тарихи контекстегі сабақтастықты айқындай отырып, аударманың тек тілдік емес, сонымен қатар мәдени және ӛркениеттік қҧндылық ретіндегі маңызын ашады. Асқар Егеубаевтың ғылыми кӛзқарастары мен зерттеу еңбектері қазіргі әдебиеттанудағы аударматану, текстология және тарихи-компаративтік талдау әдістерінің тоғысқан ҥлгісін кӛрсетеді. Зерттеу нәтижесінде ғалымның еңбектері арқылы тҥркі халықтарының ортақ мәдени коды мен кӛркемдік дҥниетанымы жаңа қырынан танылып, ҧлттық рухани дәстҥрдің ҥздіксіз жалғасымын дәлелдейтін тың тҧжырымдар жасалды. Асқар Егеубаевтың кӛне әдебиет ҥлгілерін аудару арқылы тҥркілік ойлау жҥйесін, адамгершілік және мемлекеттілік идеяларын бҥгінгі ҧрпақ санасына жеткізуі – қазақ әдебиеттану ғылымындағы ірі жетістік ретінде бағаланады.
Әдебиеттер тізімі
Егеубаев А. Махмҧт Қашқари: «Бҧтағы кӛп ағашқа қҧс қонар» // Егемен Қазақстан. – 2001, 5 қаңтар.
Нысанбаев Ә. Қҧтты білік «Қарахан» мемлекетінің Ата Заңы. Жҥсіп Баласағҧн (ХІ ғ.) // Аңыз адам: Жҧлдыздар отбасы. – 2013. – №18 (79). – Б. 27.
Кӛне тҥркі әдебиеті туралы зерттеулер // Кіт.: Классикалық зерттеулер: Кӛп томдық. Т. 17. – Алматы: Әдебиет Әлемі, 2013. – 380 б.
Әбілдаев Ж. «Қҧтты білік» дастанының ҥш нҧсқасы. Жҥсіп Баласағҧн (ХІ ғасыр) // Аңыз адам: Жҧлдыздар отбасы. – 2013. – №18 (78). – Б. 42–43.
Әдеби жәдігерлер. Жиырма томдық. 5-т.: Жҥсіп Баласағҧн. Қҧтты білік // Кӛне тҥркі тілінен аударып, алғы сӛзі мен тҥсініктерін жазған А.Қ. Егеубаев. – Алматы: «Таймас» баспа ҥйi, 2007. – 536 б.
Егеубаев А. Тҥркі әлемінің рухани негіздері. – Алматы: Қазақ университеті, 2002. – 312 б.
Келімбетов Н. Ежелгі әдеби жәдігерліктер. – Алматы: Алатау, 2005. – 332 б.
Марғҧлан Ә. Ежелгі жыр, аңыздар. – Алматы: Жазушы, 1985. – 432 б.
Егеубаев А. Қҧтты білік және оның қазақ әдебиетіне ықпалы. – Алматы: Жазушы, 1995. – 214 б.
Аrаt R.R. Kutadgu Bilig. – Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1959. – 798 s.
Радлов В.В. Образцы народной литературы тюркских племен. Т. IX. – СПб., 1897. – 368 с.
Қыраубаева А. «Қҧтты білік» – кемел мемлекеттің қҧрылымы. Жҥсіп Баласағҧн (ХІ ғасыр) // Аңыз адам: Жҧлдыздар отбасы. – 2013. – №18 (78). – Б. 10.
Бердібаев Р. Қазақ эпосы. – Алматы: Ғылым, 1982. – 416 б.
Қыраубаева А. Ежелгі дәуір әдебиеті. – Алматы: Қазақ университеті, 2001. – 356 б.
REFERENCES
Egeubaev A. Mahmut Qashqari: «Butagy kop agashqa qus qonar» [Mahmut Kashkari: ―A bird lands on a tree with many branches‖] // Egemen Qazaqstan. – 2001, 5 қantar. [in Kazakh]
Nysanbaev A. Qutty bіlіk «Qarahan» memleketіnіn Ata Zany. Zhusіp Balasagun (XІ g.) [―Kutty Bilik‖ – The Constitution of the ―Karakhan‖ State] // Anyz adam: Zhuldyzdar otbasy. – 2013. – №18 (79). – B. 27. [in Kazakh]
Kone turkі adebietі turaly zertteuler [Classical Studies: Research on Ancient Turkic Literature] // Kіt.: Klassikalyq zertteuler: Kop tomdyq. T. 17. – Almaty: Adebiet Alemі, 2013. – 380 b. [in Kazakh]
Abіldaev Zh. «Qutty bіlіk» dastanynyn ush nusqasy. Zhusіp Balasagun (XІ gasyr) [Three versions of the epic ―Kutty Bilik‖. Yusuf Balasaguni (XI century)] // Anyz adam: Zhuldyzdar otbasy. – 2013. – №18 (78). – B. 42–43. [in Kazakh]
Adebi zhadіgerler. Zhiyrma tomdyq. 5-t.: Zhusіp Balasagun. Qutty bіlіk [Literary Treasures. Twenty volumes. Vol. 5: Yusuf Balasaguni. ―Kutty Bilik‖] // Kone turkі tіlіnen audaryp, algy sozі men tusіnіkterіn zhazgan A.Q. Egeubaev. – Almaty: «Taimas» baspa uii, 2007. – 536 b. [in Kazakh]
Egeubaev A. Turkі alemіnіn ruhani negіzderі [The Spiritual Foundations of the Turkic World]. – Almaty: Qazaq universitetі, 2002. – 312 b. [in Kazakh]
Kelіmbetov N. Ezhelgі adebi zhadіgerlіkter [Ancient Literary Monuments]. – Almaty: Alatau, 2005. – 332 b. [in Kazakh]
Margulan A. Ezhelgі zhyr, anyzdar [Ancient Legends and Epics]. – Almaty: Zhazushy, 1985. – 432 b. [in Kazakh]
Egeubaev A. Qutty bіlіk zhane onyn qazaq adebietіne yqpaly [―Kutty Bilik‖ and its Influence on Kazakh Literature]. – Almaty: Zhazushy, 1995. – 214 b. [in Kazakh]
Arat R.R. Kutadgu Bilig [Kutadgu Bilig]. – Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1959. – 798 s. [in Turkish]
Radlov V.V. Obrazcy narodnoi literatury tiurkskih plemen. T. IX [Samples of the Folk Literature of the Turkic Tribes. Vol. 9]. – SPb., 1897. – 368 s. [in Russian]
Qyraubaeva A. «Qutty bіlіk» – kemel memlekettіn qurylymy. Zhusіp Balasagun (XІ gasyr) [―Kutty Bilik‖ – The Structure of a Perfect State] // Anyz adam: Zhuldyzdar otbasy. – 2013. – №18 (78). – B. 10. [in Kazakh]
Berdіbaev R. Qazaq eposy [Kazakh Epic]. – Almaty: Gylym, 1982. – 416 b. [in Kazakh]
Qyraubaeva A. Ezhelgі dauіr adebietі [Ancient Era Literature]. – Almaty: Qazaq universitetі, 2001. – 356 b. [in Kazakh]
