ABDULLA NOSİROV'UN DEFTERLERİNİN ÖZBEK SÜRELİ YAYINLARI TARİHİNİN İNCELENMESİNDEKİ ÖNEMİ

0 0

Yazarlar

  • Nodirabegim Nasirillayeva ИВАНРУз

DOI:

https://doi.org/10.47526/3007-6366.6538

Anahtar Kelimeler:

Abdulla Nosirov; defter (dafter); Özbek süreli yayınları; bibliyografya; Şarkiyat Enstitüsü; E.K. Betger; arşiv fonu.

Özet

Makale, ünlü Özbek bibliyografı ve şarkiyatçı Abdulla Nosirov'un (1989–1987) XIX. yüzyıl sonu – XX. yüzyıl Özbek süreli yayınları tarihine ilişkin materyaller içeren defterlerinin (dafterlerinin) incelenmesine ayrılmıştır. Özbekistan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Abu Reyhan Beruni Şarkiyat Enstitüsü fonuna dayanılarak, yazarın dört defteri — iki ciltlik «Gazete Materyalleri Göstergesi» ve iki ciltlik «Gazete ve Dergiler Listesi» — ele alınmakta, ayrıca fonun resmi envanter listesinde daha önce yer almamış olan «Gazetalar to'plami» («Gazete Materyalleri Koleksiyonu») koleksiyonu ilk kez bilimsel dolaşıma sokulmaktadır. Koleksiyonun on değil, toplam yaklaşık 17.000 sayfalık on yedi ciltten oluştuğu ve 1950–1980'li yıllara ait beş merkezi Özbek gazetesinden derlenmiş 2500'den fazla sistemleştirilmiş makale içerdiği tespit edilmiştir. A. Nosirov'un yönteminin iki sistemleştirme yönünü birleştirdiği gösterilmiştir: belirli yayınlara göre gösterge hazırlama ve kaynaktan bağımsız olarak yayınların konu bazında gruplandırılması. Defterlerdeki materyallerin hem erken dönem Türkistan basınını («Türkiston viloyatining gazeti», «Vaqt») hem de Sovyet döneminin daha geç yayınlarını kapsadığı, ayrıca A. İgiyev'in bibliyografik dökümünü de içerdiği belirlenmiştir. Sonuç olarak, A. Nosirov'un defterleri ve «Gazetalar to'plami» koleksiyonunun yalnızca bibliyografik göstergeler değil, Özbek süreli yayın tarihinin, bibliyografyasının ve şarkiyat biliminin incelenmesi için önem taşıyan bütünsel bir kaynak bilimi sistemi oluşturduğu sonucuna varılmıştır.

Referanslar

СПИСОК ИСПОЛЬЗОВАННОЙ ЛИТЕРАТУРЫ:

Nasirillayea N. The life and work of bibliographer Abdulla Nosirov (1899-1987) // « Turkic historical studies » scientific journal, №1 (5)-2025. – B.61-68.

Носиров А. Газетадаги материаллар кўрсаткичи. — Фонд рукописей Института востоковедения АН РУз, инв. № 13457.

Носиров А. Газетадаги материаллар кўрсаткичи. — Фонд рукописей Института востоковедения АН РУз, инв. № 13458.

Носиров А. Газета ва журналлар рўйхати. — Фонд рукописей Института востоковедения АН РУз, инв. № 13459.

Носиров А. Газета ва журналлар рўйхати. — Фонд рукописей Института востоковедения АН РУз, инв. № 13460.

Носиров А. Рўйхат (Список). — Фонд рукописей Института востоковедения АН РУз, инв. №13498.

Носиров А. Газеталар тўплами. — Фонд рукописей Института востоковедения АН РУз.

Носиров А. Указатель и материалы по истории периодической печати. — Фонд рукописей Института востоковедения АН РУз, инв. № 13461.

Шадманова С.Б. Даврий матбуотда Туркистоннинг ижтимоий-иқтисодий ва маданий аҳволи масалалари (1870–1917 й.): Тарих фанлари доктори дисс. – Тошкент, 2011. – Б. 11.

Эрназаров Т.Туркистонда вақтли матбуот (1870–1924 йиллар). – Тошкент: Ўзбекистон ССР Давлат нашриёти, 1959. – Б. 147.

Хўжаева У. «Абдулла Носиров дафтарлари» ўзбек матбуоти тарихини ўрганишда муҳим манба // Шарқшунослик. – Тошкент: Фан, 2002. – №11. – 141–152-бб.

Беттер Е.К. Указатель к газете «Туркестанские ведомости» за 1870–1892 гг. – Ташкент, 1926. – 194 с.

Бабаджанова А.Х. Евгений Карлович Бетгер – историк, библиограф, библиотековед (1917–1956 гг.): дис. ... канд. ист. наук. – Ташкент, 1990. – с 123.

Ирисов А. Тошкентда арабшунослик: Қисқача очерк. — Тошкент: Фан, 1964. — Б. 39–41.

Салимова З. История библиотеки в лицах // INFOLIB. — 2020. — № 1.

Азиззода Л. Қўлёзмаларни эъзозлаб // Ўзбекистон маданияти. – 1972. – № 52. – 27 июнь.

Шмидт А.Э. Знатный библиограф // Красный Узбекистан. — 1935. — № 144.

Носиров А. Манбалар қомуси. В 6 т. — Фонд рукописей Института востоковедения АН РУз, инв. № 13462-13467.

Нуриддинов Т. Абдулла Носиров – йирик библиограф ва манбашунос олим: диплом иши. – Тошкент: Тошкент давлат университети, Тарих факультети, Ўзбекистон халқлари тарихи кафедраси, 1981. – 109 б.

Нуриддинова У., Нуриддинов Т. Фидойи // Фан ва турмуш. – 1985. – № 2.].

REFERENCES

Nasirillayeva N. The life and work of bibliographer Abdulla Nosirov (1899–1987). Turkic Historical Studies, 2025, no. 1 (5), pp. 61–68. (In Eng.)

Nosirov A. Gazetadagi materiallar ko'rsatkichi [Index of newspaper materials]. Fond rukopisey Instituta vostokovedeniya AN RUz, inv. no. 13457. (In Uzb.)

Nosirov A. Gazetadagi materiallar ko'rsatkichi [Index of newspaper materials]. Fond rukopisey Instituta vostokovedeniya AN RUz, inv. no. 13458. (In Uzb.)

Nosirov A. Gazeta va jurnallar ro'yxati [List of newspapers and journals]. Fond rukopisey Instituta vostokovedeniya AN RUz, inv. no. 13459. (In Uzb.)

Nosirov A. Gazeta va jurnallar ro'yxati [List of newspapers and journals]. Fond rukopisey Instituta vostokovedeniya AN RUz, inv. no. 13460. (In Uzb.)

Nosirov A. Ro'yxat [List]. Fond rukopisey Instituta vostokovedeniya AN RUz, inv. no. 13498. (In Uzb.)

Nosirov A. Gazetalar to'plami [Collection of newspaper materials]. Fond rukopisey Instituta vostokovedeniya AN RUz. (In Uzb.)

Nosirov A. Ukazatel' i materialy po istorii periodicheskoy pechati [Index and materials on the history of the periodical press]. Fond rukopisey Instituta vostokovedeniya AN RUz, inv. no. 13461. (In Russ.)

Shadmanova S.B. Davriy matbuotda Turkistonning ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy ahvoli masalalari (1870–1917 y.) [Issues of the socio-economic and cultural condition of Turkestan in the periodical press, 1870–1917]. Doctor of Sciences (History) dissertation. Tashkent, 2011, p. 11. (In Uzb.)

Ernazarov T. Turkistonda vaqtli matbuot (1870–1924 yillar) [The periodical press in Turkestan, 1870–1924]. Tashkent, Uzbek SSR State Publishing House, 1959, p. 147. (In Uzb.)

Xo'jayeva U. "Abdulla Nosirov daftarlari" o'zbek matbuoti tarixini o'rganishda muhim manba ["Abdulla Nosirov's notebooks" as an important source for the study of the history of the Uzbek press]. Sharqshunoslik. Tashkent, Fan Publ., 2002, no. 11, pp. 141–152. (In Uzb.)

Betger E.K. Ukazatel' k gazete "Turkestanskie vedomosti" za 1870–1892 gg. [Index to the newspaper Turkestanskie Vedomosti, 1870–1892]. Tashkent, 1926, 194 p. (In Russ.)

Babadzhanova A.Kh. Evgeniy Karlovich Betger — istorik, bibliograf, bibliotekoved (1917–1956 gg.) [Evgeniy Karlovich Betger: historian, bibliographer, and library scholar (1917–1956)]. Cand. Sci. (History) dissertation. Tashkent, 1990, p. 123. (In Russ.)

Irisov A. Toshkentda arabshunoslik: Qisqacha ocherk [Arabic studies in Tashkent: A brief essay]. Tashkent, Fan Publ., 1964, pp. 39–41. (In Uzb.)

Salimova Z. Istoriya biblioteki v litsakh [History of the library through its people]. INFOLIB, 2020, no. 1. (In Russ.)

Azizoda L. Qo'lyozmalarni e'zozlab [Cherishing the manuscripts]. Uzbekiston madaniyati, 1972, no. 52, June 27. (In Uzb.)

Shmidt A.E. Znatnyy bibliograf [A distinguished bibliographer]. Krasnyy Uzbekistan, 1935, no. 144. (In Russ.)

Nosirov A. Manbalar qomusi [Encyclopedia of sources]. In 6 vols. Fond rukopisey Instituta vostokovedeniya AN RUz, inv. nos. 13462–13467. (In Uzb.)

Nuriddinov T. Abdulla Nosirov — yirik bibliograf va manbashunos olim [Abdulla Nosirov: a major bibliographer and source scholar]. Diploma thesis. Tashkent, Tashkent State University, Faculty of History, Department of History of the Peoples of Uzbekistan, 1981, 109 p. (In Uzb.)

Nuriddinova U., Nuriddinov T. Fidoyi [The devoted one]. Fan va turmush, 1985, no. 2. (In Uzb.)

Yayınlanmış

2026-10-01