AİLE ARŞİVLERİ VE ORTA ASYA’DA SEYYİD AİLELERİNİN İNCELENMESİ
35 17
DOI:
https://doi.org/10.47526/3007-6366.6480Anahtar Kelimeler:
kutsal soylar; seyyid-şerifoloji; Orta Asya; aile arşivleri; nesepnâme; vakfiye.Özet
Bu çalışma, Orta Asya’daki kutsal soyların tarihsel oluşumu, gelişimi ve sosyo-politik önemini incelemekte olup, özellikle erken İslam döneminden on dokuzuncu yüzyıla kadar olan süreçte seyyid ailelerine odaklanmaktadır. Araştırma, seyyidlerin Hicaz’dan İran’a, Horasan’a ve nihayetinde Orta Asya’ya doğru hareketini izlemekte; bu göçleri şekillendiren iki temel unsuru vurgulamaktadır: Emevi ve Abbasi hanedanları döneminde Peygamber soyundan gelenlere yönelik siyasi baskılar ile doğu bölgelerinde kendilerine tanınan sosyal, ekonomik ve manevi ayrıcalıkların teşvik ettiği gönüllü hareketlilik. Mevcut akademik literatüre dayanarak çalışma, seyyid ailelerinin oluşumunda iki geniş kronolojik evreyi ayırt etmektedir: Moğol öncesi ve Moğol sonrası dönemler. Her iki dönem de yerleşim, topluma entegrasyon ve kurumsal gelişim açısından farklı özellikler göstermektedir.
Bu tarihsel çerçeve içinde makale, etkili seyyid hanedanlarının ortaya çıkışını, yerel yöneticilerle ilişkilerini ve yönetim, dini ilim ve tasavvuf ağlarındaki rollerini analiz etmektedir. Bu karşılaştırmalar, gelişmekte olan seyyid-şerifoloji alanındaki daha geniş akademik tartışmalara katkı sağlamaktadır.
Çalışmanın temel katkılarından biri, kutsal ailelerin belge kültürüne odaklanmasıdır. Makale, aile arşivlerinin oluşumu ve işlevlerini incelemekte; soy kütükleri, yarlıklar, vakfiye belgeleri, dilekçeler ve benzeri materyallerin yalnızca soy kaydı olarak değil, aynı zamanda hukuki otorite, mülkiyet yönetimi ve toplumsal meşruiyet araçları olarak da işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Bu belgelerin nasıl korunduğu, yorumlandığı ve kullanıldığı analiz edilerek, onların kalıtsal manevi otoritenin sürdürülmesinde ve kutsal soyların ekonomik temellerinin güvence altına alınmasındaki kritik rolü gösterilmektedir. Sonuç olarak bu araştırma, seyyid ailelerinin Orta Asya’nın siyasi, dini ve kültürel tarihi üzerindeki kalıcı etkisini ortaya koymaktadır.
Referanslar
Sultonov, U. (2018). On the Formation of Sayyid Households in Central Asia (in Uzbek) // Imam Bukhari Lessons. Tashkent, No.1. pp. 27–30.
Abashin, S. (2001). Descendants of Saints in Contemporary Central Asia (in Russian) // Ethnographic Review. No.4. pp. 62–82.
Morimoto, K. (2018). Sayyido-Sharifology: Personal and Collective Endeavors to Define a New Research Field (in English) // Islamic Studies and the Study of Sufism in Academia: Rethinking Methodologies, Kyoto Kenan Rifai Sufi Studies Series 3. Kyoto: Kenan Rifai Center for Sufi Studies. Pp. 47–54.
Morimoto, K. (2004). Toward the Formation of Sayyido-Sharifology: Questioning Accepted Facts (in English) // The Journal of Sophia Asian Studies. No.22. pp. 87–103.
Sultonov, U. (2020). On the Sacralization of Central Asian Khwajas (in Uzbek) // Meros. Tashkent, No.2. pp. 85–87.
Explanatory Dictionary of the Uzbek Language (in Uzbek). (2007). Vol. 3. Tashkent. 688 p.
Malikov, A. (2020). Sacred Lineages of Samarkand: History and Identity (in English) // Anthropology of the Middle East. Pp. 34–49.
Muminov, A. (2017). Sacred Families in Central Asia: Between Ethnicity and Religiosity (in Russian) // Family in Central Asia: New Perspectives. Berlin. Pp. 131–146.
Kawahara, Y. (2010). “Sacred Families” of Margilan in the Kokand Khanate in the 19th Century (in Russian) // Mir Islama / Pax Islamica. 1(4). Moscow. Pp. 121–139.
Edited by Devin, M., DeWeese, D., & Muminov, A. (2013). Opening the Way for Islam: The Ishaq Bab Narrative, 14th–19th Centuries (in English) // Islamization and Sacred Lineages in Central Asia: The Legacy of Ishaq Bab in Narrative and Genealogical Traditions. Almaty: Daik-Press. Vol. 1. 640 p.
Mannonov, B., Ostonova, G., & Kamoliddin, Sh. (2005). Amir Timur’s Turkic Yarlik (in Uzbek). Tashkent. 50 p.
Divaev, A. (1901). Charter of Privilege Given by Timur to the Turkestan Mosque of Hazrat Yasavi: Translated from Persian by A. A. Divaev (in Russian) // Turkestan Gazette. Tashkent. No.39, 41. Pp. 1–13.
Chekhovich, O. (1980). Overview of the Archaeography of Central Asia (in Russian) // Medieval East: History, Culture, Source Studies. Moscow. Pp. 267–280.
Chekhovich, O. (1969). Tasks of Central Asian Diplomatics (in Russian) // Peoples of Asia and Africa. Moscow. No.6. pp. 75–82.
Devin, DeWeese. (1999). The Politics of Sacred Lineages in 19th-Century Central Asia: Descent Groups Linked to Khwaja Ahmad Yasavi in Shrine Documents and Genealogical Charters (in English) // International Journal of Middle East Studies. Cambridge. Vol.31, No.4. pp. 507–530.
Tursunov, E. (2021). History of the Formation and Development of the Feudal Estates of the Juybar Sheikhs in the 16th–17th Centuries: PhD Dissertation (in Russian). Dushanbe. 186 p.
Ivanov, P. (1954). The Economy of the Juybar Sheikhs: On the History of Feudal Landownership in Central Asia in the 16th–17th Centuries (in Russian). Moscow. 380 p.
From the Archive of the Juybar Sheikhs (in Russian). (1938). Materials on Land and Trade Relations in Central Asia in the 16th Century. Moscow–Leningrad. IX+482 p.
Turaev, H. (2007). The Role of the Juybar Khwajas in the Socio-Political and Spiritual Life of the Bukhara Khanate in the 16th–17th Centuries (in Uzbek). Tashkent. 308 p.
Babadzhanov, B., & Shoppe, M. (2003). The Chor-Bakr Family Mausoleum of the Juybarids (in Russian) // O‘zbekiston tarixi. Tashkent. No.3. pp. 19–30.
Babadzhanov, B. (2013). From the History of a Sacred Family of Medieval Bukhara (Genealogy and Family Ties of the Juybarids) (in Russian) // Uzbekistan in the Middle Ages: History and Culture. Tashkent. Pp. 86–99.
Sultonov, U. (2022). The Personality, Ancestors, and Descendants of Shaykh Zayniddin Bobo (in Uzbek). Tashkent. 152 p.
Kawahara, Y. (2012). Private Archives of a Makhdūmzāda Family in Marghilan (in English). Tokyo. 133 p.
Kawahara, Y. (2025). Sacred Genealogies of Khwajas in the Ferghana Valley of the Nineteenth Century (in English) // Genealogical History in the Persianate World. London. Pp. 261–287.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Turkic historical studies (pISSN: 3007-6358 / eISSN: 3007-6366)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
