Prometheus Birliği: Doğu Avrupa'da Sovyet Yayılmacılığına Karşı Mücadele (1926–1939)
49 17
DOI:
https://doi.org/10.47526/3007-6366.6478Anahtar Kelimeler:
Prometheus Hareketi; Doğu Avrupa Tarihi; Sovyet Genişlemesi; SSCB'nin Rus Olmayan Halkları; Entelektüel Direniş.Özet
Bu makale, 1920'ler ve 1930'larda Doğu Avrupa'da Sovyetler Birliği'nin ideolojik ve jeopolitik genişlemesine karşı kurulan çok etnikli bir entelektüel ve siyasi direniş cephesi olan Prometheus hareketinin tarihini inceliyor. Polonya dış politikasının stratejik ilkelerine dayanarak kurulan bu hareket, sürgündeki SSCB'li Rus olmayan halkların temsilcilerini ortak bir Sovyet karşıtı pozisyon etrafında birleştirdi. Bu çalışma, hareketin tarihini, siyasi ve felsefi temellerini, yayın faaliyetlerini, Sovyet iktidarına karşı bilgi ve propaganda kampanyasındaki rolünü, kültürel diplomasi alanındaki faaliyetlerini ve yapısal sınırlamalarını analiz etmektedir. Ayrıca, hareketin Doğu Avrupa'nın siyasi hafızasındaki izini ve Sovyet sonrası dönemdeki yankılarını incelemektedir. Mustafa Şokay önderliğindeki Türk göçmenlerin siyasi faaliyetleri örneğini kullanarak, Sovyetoloji'nin bir bilim dalı olarak gelişmesi ve kurulmasındaki yerlerini ve rollerini analiz etmektedir. Bu makale, tarihsel ve kaynak analizine dayanarak, Prometheus Cephesi'nin sadece tarihsel bir olgu değil, aynı zamanda kimlik, egemenlik ve entelektüel direniş konularında istikrarlı bir tartışma platformu olduğu sonucuna varmaktadır. Doğu Avrupa'daki Türk halklarından gelen siyasi muhacirlerin yürüttüğü Sovyet karşıtı mücadelenin tarihine dair olgusal bir analiz, bu konuya yeni bir içerik kazandırmaktadır.
Referanslar
Esmagambet, K. (Ed.). (2012). Mustafa Shokai shygarmalarynyn tolyk zhinagy. Vol. 4. Almaty: Daik-Press. 608 p.
Chokayev, M. (1933). 25.X.1917–7.XI.1933 (Sovyet Hukumeti'nin 16nchy Yildonumu). Yash Turkistan, No. 48, pp. 5–18.
Landmann, T. (2020). Ruch prometejski jako defensywny element polityki bezpieczenstwa II RP w latach 1926–1932. Wschodnioznawstwo, pp. 299–315. DOI: https://doi.org/10.4467/20827695WSC.20.017.13345
Libera, P. (2010). Zwalczanie ruchu prometejskiego w Polsce Ludowej: wstep do badan. Czesc I. Historia i Polityka, No. 4(11), pp. 205–243.
Andican, A. (2022). Turkistan Milli Birlik Hareketi ve Polonya Prometeizmi (1926–1940). In: Selvi C. (Ed.). Turkbilimde Arayislar. Istanbul: Kutlu Yayinevi. Pp. 39–85.
Libera, P. (Ed.). (2013). II Rzeczpospolita wobec ruchu prometejskiego. Vol. 4. Warszawa: Centralne Archiwum Wojskowe im. mjr. Boleslawa Waligory. 620 p.
Kara, A. (2013). Mustafa Tchokai: Une Vie Pour l'Independance du Kazakhstan. Istanbul: L'Harmattan. 320 p.
Kravchenko, S. (2024). Polityka wschodnia Polski: tradycje prometejskie i wyzwania wspolczesnosci w ramach Grupy Wyszehradzkiej. Acta Universitatis Lodziensis. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6050.115.10
Huseynova, A. (2024). Promete Hareketi: Esaret Altindaki Milletlerin Sovyetler Birligine Karsi Bagimsizlik Mucadelesi. Turk Tarihi Arastirmalari Dergisi. DOI: https://doi.org/10.56252/turktarars.1532296
Schattkowsky, R. (2012). Prometheismus und Osteuropaforschung in der Zweiten Polnischen Republik. DOI: https://doi.org/10.25627/20126149424
Kwiecien, M. (2014). Kilka dokumentow z dziejow ruchu prometejskiego lat drugiej wojny swiatowej. Krakowskie Studia z Historii Panstwa i Prawa, pp. 340–343. DOI: https://doi.org/10.4467/20844131KS.14.024.2265
Esmagambet, K. (Ed.). (2013). Mustafa Shokai shygarmalarynyn tolyk zhinagy. Vol. 7. Almaty: Daik-Press. 640 p.
Durin-Hornyik, V. (2023). “Kultura” and Its Forgotten University in Exile. European History Review. DOI: https://doi.org/10.31743/ehr.16815
Mieroszewski, J. (2025). Poland’s Ostpolitik. Kultura Paryska. Available at: https://kulturaparyska.com/en/topic-article/ostpolitik
Ptasinska, M. (2020). Na marginesie sporu wokol ksiazki Aleksandra Janty-Polczynskiego Wracam z Polski. List Jana Lechonia do Jerzego Giedroycia z maja 1949 r. Z Badan nad Ksiazka i Ksiegozbiorami Historycznymi, pp. 79–102.
Esmagambet, K. (Ed.). (2012). Mustafa Shokai shygarmalarynyn tolyk zhinagyna kirispe. Kurespen otken omir. Vol. 1. Almaty: Daik-Press. 520 p.
Andican, A. (2003). Cedidizm'den bagimsizliga harichte Turkistan mucadelesi. Istanbul: Emre Yayinlari. 640 p.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Turkic historical studies (pISSN: 3007-6358 / eISSN: 3007-6366)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
