SADRİDDİN AYNİ'NİN CEDİTÇİLİK HAREKETİNDEKİ SOSYAL VE SİYASİ
37 13
DOI:
https://doi.org/10.47526/3007-6366.6477Anahtar Kelimeler:
Ceditçilik, eğitim, reform, millet, dil, dönem, halk, edebiyat, terbiye, çağ.Özet
Bu makalede Ceditçilik hareketinin ortaya çıkmasına neden olan faktörler, toplumun gelişimindeki rolü ve ceditçilerin faaliyetlerinin temel amaç ve görevleri kapsamlı bir şekilde incelenmektedir. Özellikle ceditçilerin eğitim ve aydınlanma yoluyla milleti uyandırma, eğitim sistemine çağdaş bilimsel kazanımları dâhil etme, eski usul mektep ve medreseleri reforme etme, millî kimlik bilincini geliştirme ve sosyal-siyasal düşünceyi yükseltme konusundaki görüşleri ele alınmaktadır. Ayrıca onların basın, tiyatro, edebiyat ve usûl-i cedîd okulları aracılığıyla topluma kazandırdıkları yenilikçi fikirler de analiz edilmektedir.
Bununla birlikte, Buhara Ceditçilik hareketi temsilcilerinin faaliyetlerine özel önem verilerek konu, bu hareketin önde gelen temsilcilerinden biri olan Sadriddin Aynî örneğinde değerlendirilmektedir. Onun aydınlanmacı fikirleri, eğitim sistemini reforme etmeye yönelik pratik çalışmaları ve genç nesli çağdaş bilgi temelleri üzerinde yetiştirme konusundaki düşünceleri bilimsel açıdan incelenmektedir. Özellikle Sadriddin Aynî’nin yeni usul okullarının kurulması ve desteklenmesi, ders materyallerinin hazırlanması ve eğitim içeriğinin yenilenmesi alanlarındaki hizmetleri ortaya konulmaktadır.
Sonuç olarak makalede, ceditçilerin faaliyetlerinin tarihî önemi, millî uyanış sürecindeki rolleri ve Sadriddin Aynî’nin eğitim alanının gelişimine yaptığı katkılar bilimsel ve teorik açıdan değerlendirilmektedir.
Referanslar
Dolimov U. Turkistonda jaded maktablari. – Toshkent: Universitet, 2006. – P. 128.
Xurshid Davron kutubxonasi. Sadriddin Ayniy tavaludining 145 yilligiga bag’ishlov. – https://kh-davron.uz/kutubxona/uzbek/sadriddin-ayniy-145.html
Eshpulatova N.S. XX asr boshida Turkistonning ijtimoiy-siyosiy va ma’naviy ahvoli, tarixiy shart-sharoitlar // INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL OF BIRUNI. – May 2023. – P. 144.
Qosimov B. Milliy uyg‘onish: Jasorat, Ma’rifat, Fidoiylik. – Toshkent: Ma’naviyat, 2002. – P. 15.
Userbayeva F. Buxoroda jadidchilik harakatining namoyondalari (Sadriddin Ayniy misolida) // Buxoro, 2024, May 10. – P. 437.
Sadriddin Ayniy. SADRIDDIN AYNIY // Jadid.uz. –https://jadid.uz/jadids/sadriddin-ayniy/
Ayni S. Tarihi inqilobi Buxoro. – Dushanbe: Donish, 1987. – 20 p.
Sadriddin Ayni – maorifparvar. – Dushanbe: Irfon, 2018. – 254 p.
Hasan Murodiyon – maorifparvar. – Dushanbe: Irfon, 2018. – 6 p.
Sadriddin Ayni. Yoddatshtho (chahor qism) // Dar kitobi «Ensiklopediayi nasri muosiri tojik». – Dushanbe: Sarredaktsiyai ilmiayi ensiklopediyai millii tojik, 2009. – 680 p. – P. 281.
A. G‘OIBOV – maorifparvar. – Dushanbe: Irfon, 2018. – 92 p.
Encyclopedia Britannica. Sadriddin Ayniy // Britannica. – URL: https://www.britannica.com/biography/Sadriddin-Ayni(accessed: 14.02.2026).
Tajikistan Literature Portal. Sadriddin Ayniy’s Life and Works // Tajik Literature Online. – URL: https://tajikliterature.tj/sadriddin-ayni (accessed: 14.02.2026).
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Turkic historical studies (pISSN: 3007-6358 / eISSN: 3007-6366)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
