Özbekistan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi, Ebu Reyhan Biruni Şarkiyat Enstitüsü

0 0

Özet

Bu makale, Afganistan İslam Emirliği’nin iki tarihî dönemde (1996–2001 yılları ve 2021 sonrası) yeniden yapılanma sürecini karşılaştırmalı tarihî-siyasî analiz yoluyla incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, “Taliban” hareketinin siyasi partilere yönelik ideolojik ve pratik yaklaşımını değerlendirmek ve bu yaklaşımın Afganistan’daki siyasi kurumlar ve devletleşmenin gelişimine etkisini belirlemektir. İki dönemin karşılaştırılması, siyasi durumdaki farklılıkları ve ideolojik tutumdaki belirgin sürekliliği ortaya koymaktadır.

İlk “Taliban” rejiminden bu yana uluslararası koşullar, bölgesel süreçler ve iç sosyal-siyasî durum önemli ölçüde değişmiş olmasına rağmen hareketin partizan siyasete karşı bakışı büyük ölçüde değişmemiştir. Bu tutum, merkeziyetçi dini otoriteyi öncelikli kılan ve siyasi çoğulculuğu sosyal ve ideolojik bir ayrışma kaynağı olarak gören yönetim modeline dayanmaktadır. Sonuç olarak siyasi partiler, temsil kurumları ve organize muhalefet resmî siyasi sistemin dışında kalmaktadır.

Siyasi partilerin yokluğu, siyasi istikrar ve çatışma sonrası devlet inşa sürecini önemli ölçüde etkilemektedir. Temsiliyet ve hesap verebilirliğin kurumsallaşmış mekanizmaları bulunmadığında, siyasi rekabetin barışçıl yollarla yönetilmesi zorlaşmakta ve gayriresmî iktidar mücadeleleri ile siyasi parçalanma riski artmaktadır. Ayrıca kapsayıcı siyasi kurumların eksikliği, iç meşruiyeti zayıflatmakta ve uluslararası iş birliği imkânlarını sınırlandırmaktadır. Makale, siyasi çoğulculuğa ideolojik direnç unsurunun Afganistan’da kurumsal güçlenme ve istikrarlı siyasi gelişime engel teşkil eden başlıca yapısal engel olduğunu vurgulamakta ve bu durumun çatışma