MOĞOL DÖNEMİNDEKİ TARİHÎ ÖLÇÜ BİRİMLERİ (XIII–XV. YÜZYILLAR)
0 0
Anahtar Kelimeler:
Tarihî Metrologi; Ölçü Birimleri; Ölçüm Sistemleri; Antropometrik Ölçüler; Mesafe Ölçümü.Özet
Altın Orda tarihi ve genel olarak Moğol dönemi tarihinin araştırılması, tarihî metrologiye ilişkin kapsamlı ve sistematik kaynakların eksikliği ile karakterize edilmektedir. Günümüzde mevcut veriler parçalı bir şekilde ulaşmış olup, bunlar ağırlıklı olarak tekil yarlıklardan, anlatı niteliğindeki kroniklerden, sözlü tarihî geleneklerden ve ayrıca numizmatik materyallerden oluşmaktadır. Bu nedenle, XIII–XIV. yüzyıllardaki metrik sistemlerin incelenmesi çoğunlukla Moğol İmparatorluğu ile sıkı siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkiler içinde olan komşu bölgelerde yazılmış belgelerden yararlanılarak yapılmaktadır.
Makale, Moğol egemenliği döneminde Orta Asya topraklarında kullanılan metrik terminoloji ve ölçüm uygulamalarını kapsamlı bir şekilde analiz etmektedir. Uzunluk, ağırlık, hacim ve arazi ölçüm birimlerine özel dikkat gösterilmiştir. Altın Orda’daki metrik sistemin, Türk, Fars ve Arap geleneklerini birleştiren hibrit bir karaktere sahip olduğu ortaya konmaktadır. Katı standartlamanın yokluğu, geçici ve antropometrik ölçümlerin yaygın kullanımına başvurularak telafi edilmiştir. Ortaçağ yazılı kaynakları ve günümüz tarih yazını temel alınarak yapılan karşılaştırmalı analiz, ölçü birimlerinin bölgesel özelliklerini, etimolojilerini ve coğrafî dağılımını belirlemeye imkân tanımaktadır.
Araştırma, tarihî metrologi alanını yeni verilerle zenginleştirerek, ölçüm uygulamalarını Moğol İmparatorluğu’nun sosyal-ekonomik ve kültürel alanı bağlamında ele almakta ve günümüz için bilimsel yorumlama olanaklarını genişletmektedir.
