“FÜTÛHÂT-I ŞÂHΔ KAYNAĞI IŞIĞINDA ERKEN SAFEVÎ DEVLETİ’NİN SİYASİ TARİHİ

0 0

Özet

Bu makalede, 1519-1520 yıllarında Sultan Sadriddin İbrahim el-Amînî Herevî tarafından kaleme alınan “Fütûhât-i Şâhî” adlı tarihî eser analiz edilmekte ve onun erken Safevî Devleti’nin siyasi tarihini incelemedeki önemi ortaya konulmaktadır. Yazarın, Timurlu Herat’ın kültürel ve bilimsel ortamında yetişmesi ile daha sonra Şah İsmail’in sarayındaki hizmeti ayrıca ele alınmaktadır. Eserin yapısının iki ana bölümden (Mukaddime ve Fath) oluştuğu incelenmektedir.

“Mukaddime” bölümünde, Safevî hanedanının iktidarı, Şii imamlar aracılığıyla ve Hz. Muhammed’e kadar uzanan bir soyağacı temelinde dinî açıdan meşrulaştırılmaktadır. “Fath” bölümünde ise Şah İsmail’in askerî seferleri, siyasi iktidarı güçlendirme süreci, rakipleri ve devlet ideolojisinin oluşumu tasvir edilmektedir.

Ayrıca makalede el yazması geleneği, eserin müellifine ilişkin bilimsel tartışmalar ve kaynağın tarih yazımı açısından değeri de ele alınmaktadır. Retorik ve övgü dolu üslubuna rağmen bu eser XVI. yüzyılın ilk çeyreğinde İran ve Orta Asya’daki siyasi değişimleri incelemede önemli bir tarihî kaynak niteliğindedir. Bununla birlikte eser, dinî meşruiyet ile siyasi iktidar arasındaki ilişkiyi daha derin anlamaya imkân tanımaktadır. Bu kaynak aynı zamanda siyasi ideolojinin oluşum sürecini ve iktidarın sembolik temellerini analiz etmede de önemli rol oynamaktadır.