ӘЛЕМ ҚОРЛАРЫНДАҒЫ АХМАД ДОНИШТІҢ АСТРОНОМИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ГЕОГРАФИЯЛЫҚ МҰРАСЫ: ҚОЛЖАЗБАЛАР, КАТАЛОГТЫҚ СӘЙКЕСТЕНДІРУ ЖӘНЕ АТРИБУЦИЯ ТАРИХНАМАСЫ
1 5
DOI:
https://doi.org/10.47526/3007-6366.6537Кілт сөздер:
Ахмад Дониш; астрономия; география; қолжазба қорлары; электрондық каталог; Бұхара; Душанбе; Санкт-Петербург; атрибуция; тарихнамаАңдатпа
Мақалада Ахмад Доништің (1827–1897) астрономия және география саласындағы еңбектерінің әлемдік қолжазба қорларында сақталу географиясы қайта құрастырылып, оларды зерттеген негізгі ғылыми еңбектер талданады. Деректер үш деңгейге бөлінеді: қазіргі каталогпен расталған қолжазбалар, қайта салыстыруды қажет ететін бұрынғы каталогтық-библиографиялық мәліметтер және даулы атрибуциялар. Ташкенттегі Әбу Райхан Беруни атындағы Шығыстану институтының қолжазбалары үшін институттың қазіргі электрондық каталогы ең соңғы сипаттама ретінде басымдыққа ие. Сондықтан электрондық каталог пен А. Б. Вильданованың 1998 жылғы баспа каталогы немесе ескі әдебиет арасында нөмірлеу қайшылығы болса, мақалада электрондық жазба негізгі нұсқа ретінде алынады. Бұл қағида әсіресе қазіргі каталогта 2247/5 ретінде берілген Istiḥrāj-i ṭūl va ʿarż-i balad үшін маңызды. Ташкенттен тыс нақты расталған материалдарға Душанбедегі Manāẓir al-kawākib, №760 қолжазбасы және Санкт-Петербургтегі П. И. Лерх қорындағы Бұхара жоспары жатады; соңғысының Донишке тиесілігі даулы. Иран деректері физикалық сақтау орны емес, библиографиялық репертуар ретінде бағаланады, ал Түркия мен Батыстың қаралған каталогтарынан Доништің ғылыми қолжазбасының сенімді шифры табылмады. Даулы «Зиж» мәселесі де жеке қарастырылады.
Әдебиеттер тізімі
Electronic Catalogue of Manuscripts of the Main Fund of the Al-Biruni Institute of Oriental Studies, Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan (SCAM). Records for Ahmad Danish: inv. 2144; 2247/1, 2247/5–7; 2362/2; 5867/1 and related records. Accessed 21 September 2026.
Вильданова А. Б. (сост.). Собрание восточных рукописей Академии наук Республики Узбекистан. Точные и естественные науки / отв. ред. А. Урунбаев. Ташкент: Фан, 1998. 248 с. ISBN 5-648-02552-1.
Мухамеджанов А. Р. Историко-топографический план Бухары Ахмада Дониша // Общественные науки в Узбекистане. 1965. № 5. С. 31–42.
Бертельс Е. Э. Рукописи произведений Ахмада Калле // Труды Таджикистанской базы АН СССР. 1936. Т. III. С. 9–28.
Каххоров А., Ходжиев И. Об астрономических рукописях Ахмада Дониша // Известия АН Таджикской ССР. Отделение физико-математических и геолого-химических наук. 1976. № 4 (62). С. 91–93.
Матвиевская Г. П. Математические и астрономические рукописи ИВ АН УзССР // Из истории точных наук в средневековом Ближнем и Среднем Востоке. Ташкент, 1972. С. 169–200.
Собиров Г. С., Ходжиев И. Х. Астрономические и математические рукописи, хранящиеся в библиотеках Душанбе // Историко-астрономические исследования. Москва, 1984. Вып. 17. С. 415–420.
Ahmad Donish. Manāẓir al-kawākib. Manuscript of the Institute of Language, Literature, Oriental Studies and Written Heritage, Academy of Sciences of the Republic of Tajikistan, no. 760; cited in M. Sh. Kholov, studies on Tajik metrology.
Аҳмади Дониш. Манозир-ул-кавокиб / таҳия ва таҳқиқи М. Холов. Душанбе, 2017. 432 с.; Centre of Written Heritage, National Academy of Sciences of Tajikistan, online book catalogue.
Тураев Х. Две точки зрения по историко-топографическому плану Бухары Ахмада Дониша // Вопросы истории Центральной Азии в современной медиевистической интерпретации: сборник статей, посвящённый юбилею академика Д. Юсуповой. Ташкент, 2021. С. 185–188.
Сухарева О. А. Квартальная община позднефеодального города Бухары (в связи с историей кварталов). Москва: Наука, 1976. С. 64.
Monzavī A. Fihrist-i nuskhahā-yi khaṭṭī-i Fārsī [A Catalogue of Persian Manuscripts]. Tehran: Regional Cultural Institute, 1969–. Union catalogue, 6 vols. in 7 parts.
Encyclopaedia Iranica. Persian Manuscripts iii. In Ottoman and Modern Turkish Libraries. Survey of catalogues and Persian manuscript collections in Turkey. Online edition.
Наимов И. Аҳмад Донишнинг тасвирий санъатга оид илмий ижодида ислоҳотчилик ғояларининг акс этиши // Ўзбекистон тарихининг долзарб масалалари (XIX аср иккинчи ярми – ХХ аср охири): 1-умуммиллий илмий йиғини тўплами. Тошкент: Фан, 2022. Б. 178–182, айниқса Б. 182.
Fourniau V. Dāneš, Aḥmad Maḵdūm // Encyclopaedia Iranica. Vol. VI, Fasc. 6. 1993. P. 647–649. Updated online edition.
Холов М. Ш. Зиҷи Аҳмади Дониш ё Савай Ҷай Сингҳ? // Муаррих. Душанбе, 2018. № 1 (13). С. 116–120.
Bečka J. Soviet Studies on Ahmad Donish // Archív Orientální. 1963. Vol. 31, No. 3. P. 483–487.
Ахмедова З. А. Астрономические взгляды Ахмада Дониш // Вестник науки и образования. 2018. № 11 (47). С. 44–46.
Кариева Н. Взгляды на естествознание в трудах Ахмеда Дониша // Шарқ машъали / Восточный факел. 2019. С. 110–117.
Egamov B. Y. Ahmad Donish: Geograph and Traveller // International Journal of Multicultural and Multireligious Understanding. 2021. Vol. 8, No. 3. P. 533–543. DOI: 10.18415/ijmmu.v8i3.2533.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Turkic historical studies (pISSN: 3007-6358 / eISSN: 3007-6366)
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
