ҚХР ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ НАРЫҚТЫҚ ТРАНСФОРМАЦИЯСЫНЫҢ КЕЗЕҢДЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ: АГРАРЛЫҚ РЕФОРМАЛАРДАН ИНДУСТРИЯЛЫҚ ЖАҢҒЫРТУҒА ДЕЙІН
1 0
DOI:
https://doi.org/10.47526/3007-6366.6552Кілт сөздер:
нарықтық реформалар, Қытай, отбасылық мердігерлік, арнайы экономикалық аймақтар, мемлекеттік кәсіпорындар, сыртқы сауда, инновациялық даму, институционалдық өзгерістерАңдатпа
Мақалада Қытай Халық Республикасы экономикасының 1978 жылдан 2020 жылдардың басына дейінгі нарықтық өзгеру кезеңдері талданады. Зерттеудің мақсаты ауыл шаруашылығындағы ынталандыру тетіктерінің, өңірлік тәжірибелердің және сыртқы экономикалық ашықтықтың шаруашылық құрылымына ықпалын түсіндіру болып табылады. Салыстырмалы тарихи және институционалдық әдістер, Дүниежүзілік банк пен Дүниежүзілік сауда ұйымының материалдары және ғылыми әдебиет пайдаланылды. Төрт талдау кезеңі ажыратылды: аграрлық жаңарту, кәсіпорындарды реформалау мен жағалаудағы ашықтық, ДСҰ-ға кіргеннен кейінгі ықпалдасу және инновациялық өсудің жаңа көздерін іздеу. Отбасылық мердігерлік жүйесі өндірістік ынталандыруды күшейткені, ал арнайы экономикалық аймақтар жаңа ережелерді шектеулі аумақта сынауға мүмкіндік бергені көрсетілді. Экспорттық өндірістің кеңеюі жұмыспен қамту, капитал жинақтау және халықаралық өндірістік байланыстардың дамуына әсер етті. Сонымен бірге өзгерістер әлеуметтік теңсіздік, экологиялық шығын, демографиялық қысым, қарыз және мемлекеттік кәсіпорындардың тиімділігі сияқты мәселелерді туғызды. Қытай тәжірибесінің нәтижесі біртіндеп жаңарту мен институттарды мақсатты өзгертуге негізделгені тұжырымдалды. Болашақтағы даму ішкі сұранысқа, бәсекеге және әлеуметтік қорғаудың сапасына байланысты. Зерттеу реформалардың мерзімі мен өңірлік ерекшеліктерін салыстыра талдаудың маңызын көрсетеді. Бұл қорытынды басқа елдердің тәжірибесін түсіндіру үшін де пайдалы.
Әдебиеттер тізімі
Naughton B. The Chinese Economy: Adaptation and Growth. 2nd ed. Cambridge, MA: MIT Press, 2018. 608 p.
Lardy N. R. The State Strikes Back: The End of Economic Reform in China? Washington, DC: Peterson Institute for International Economics, 2019.
World Bank. Lifting 800 Million People Out of Poverty: New Report Looks at Lessons from China’s Experience. 2022. URL: https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2022/04/01/lifting-800-million-people-out-of-poverty-new-report-looks-at-lessons-from-china-s-experience (дата обращения: 29.09.2026).
World Bank. China 2030: Building a Modern, Harmonious, and Creative Society. Washington, DC: World Bank, 2013. 442 p.
World Bank. World Development Report 1996: From Plan to Market. New York: Oxford University Press, 1996. URL: https://documents1.worldbank.org/curated/en/142781468127495966/pdf/multi0page.pdf (дата обращения: 29.09.2026).
Сунь Лэй. Китайский путь — модернизационная трансформация китайской цивилизации // Сравнительная политика. 2019. № 2. С. 20–33.
OECD. OECD Economic Surveys: China 2022. Paris: OECD Publishing, 2022. URL: https://www.oecd.org/en/publications/oecd-economic-surveys-china-2022_b0e499cf-en.html (дата обращения: 29.09.2026).
World Trade Organization. China: Accession and Membership. 2001. URL: https://www.wto.org/English/news_e/news01_e/news01_e.htm (дата обращения: 29.09.2026).
World Bank. Unlocking Domestic Demand Key to Reviving Growth Momentum in China. 2024. URL: https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2024/12/26/unlocking-domestic-demand-key-to-reviving-growth-momentum-in-china-world-bank-economic-update (дата обращения: 29.09.2026).
Гельбрас В. Г. КНР после Дэн Сяопина: проблемы экономического развития // Восток. 1995. № 6. С. 53–56.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Turkic historical studies (pISSN: 3007-6358 / eISSN: 3007-6366)
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
