ҚОҚАН ХАНДЫҒЫ МЕН ТҮРКІСТАН ГЕНЕРАЛ-ГУБЕРНАТОРЛЫҒЫ АРАСЫНДАҒЫ ХАТ ЖАЗЫСУ МЕН ШАРТТАРДЫҢ ӨЗАРА ӘЛЕУМЕТТІК-САЯСИ ӨМІРІНЕ ӘСЕРІ

0 0

Аңдатпа

XIX ғасырдың 60-70-жылдары өзбек хандықтары үшін күрделі кезең болғандықтан, осы кезеңді зерттеуге арналған ғылыми зерттеулер әлі де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Осы тұрғыдан алғанда, Қоқан хандығы мен Түркістан генерал-губернаторлығы арасындағы қарым-қатынастарды, әсіресе келісімшарттар мен хат алмасулардың өзара әлеуметтік-саяси әсерін зерттеу және тұтастай талдау маңызды болып табылады. Сондықтан бұл мақалада ХІХ ғасырдың екінші жартысында Қоқан хандығы мен Түркістан генерал-губернаторлығы арасындағы ресми хат алмасулар мен жасалған келісімшарттардың қоғамдық-саяси өмірге тигізген өзара ықпалы ғылыми негізде талданған. Зерттеу барысында екі саяси құрылым арасындағы дипломатиялық байланыстар, атап айтқанда, Түркістан генерал-губернаторы Константин Петрович фон-Кауфман (1867-1881) мен оның өкілдері арасындағы ресми хаттар, келісімдер мен шарттардың мазмұны деректану және тарихнамалық тұрғыдан зерттелді. Нәтижесінде, Қоқан хандығының ішкі саяси жағдайы, орталық және жергілікті басқару жүйесіне сыртқы әсер ету факторлары, сондай-ақ әлеуметтік жіктер арасындағы қарым-қатынастардың өзгеру динамикасы ашылды.

Сондай-ақ, Түркістан генерал-губернаторлығы (1867-1917) тарапынан аймақтағы отарлау саясатын кезең-кезеңімен жүзеге асыру аясында Қоқан хандығының (1709-1876) билеушілері тарапынан саяси тепе-теңдікті сақтау үшін жүргізілген дипломатиялық стратегиялары ашып көрсетілді. Зерттеуде бұл ресми құжаттар дипломатиялық қарым-қатынас құралы болып қана қоймай, Қоқан хандығының әлеуметтік-саяси өміріне тікелей және жанама әсер ететін маңызды тарихи дереккөз екендігі жан-жақты анықталды. Нәтижесінде, Қоқан хандығы мен Түркістан генерал-губернаторлығы арасындағы қарым-қатынастарды тереңірек түсінуге, әсіресе хат алмасу мен келісімшарттардың екі аймақтың тұрғындары мен элитасына өзара әсерінің егжей-тегжейлерін көрсетуге мүмкіндік туды.