Bâtıl İnançların Psikososyal Temelleri ve Toplumsal Görünümleri

74 31

Özet

Bu makale, bâtıl inanç ve davranışların oluşumunu, işlevlerini ve modern toplumlarda varlığını sürdürme nedenlerini psikososyolojik açıdan incelemektedir. Kuramsal açıklamalar ile Türkiye’den ve farklı ülkelerden örnekler aracılığıyla bu inançların bireysel ve toplumsal yaşam içindeki yeri ele alınmaktadır. Bâtıl inançların ortaya çıkışında yanlış neden ve sonuç ilişkileri kurmanın, koşullanmanın, sosyal öğrenmenin ve kültürel geleneklerin kuşaklar arasında aktarılmasının etkisi tartışılmaktadır. Korku, çaresizlik, belirsizlik, bilgi yetersizliği ve geleceği bilme arzusunun bireyleri bu inançlara yöneltmedeki rolü açıklanmaktadır. Özellikle bâtıl uygulamalara atfedilen psikolojik yararlar üzerinde durulmakta; güvenlik hissi, olayları kontrol edebilme algısı ve kaygının hafiflemesi değerlendirilmektedir. Bazı davranışların belirli bir inançtan kaynaklandığı, bazılarının ise alışkanlık yoluyla sürdürülerek zamanla bir inanca dönüşebildiği belirtilmektedir. Ayrıca bâtıl inançların cinsiyet, yaş, eğitim ve zekâ gibi bireysel özelliklerle ilişkisi ele alınmaktadır. Astroloji, uğurlu sayılar, koruyucu nesneler ve ritüeller üzerinden bu olgunun farklı toplumsal ve kültürel ortamlarda aldığı biçimler gösterilmektedir. Makale, bilimsel bilginin gelişmesi ve modernleşmenin bâtıl inançları zorunlu olarak ortadan kaldırmadığı sonucuna ulaşmaktadır. Bu inançlar, biçim değiştirerek bireylerin duygusal ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılamayı sürdürmektedir. Dolayısıyla kalıcılıklarının anlaşılması, bireysel deneyimlerle birlikte toplumsal ve kültürel çevrenin de dikkate alınmasını gerektirmektedir.