Ырымшыл сенімдердің психоәлеуметтік негіздері мен қоғамдық көріністері
74 31
DOI:
https://doi.org/10.47526/3007-8598.6522Кілт сөздер:
ырымшылдық, белгісіздік, қорқыныш, дәрменсіздік, шарттану, астрология, рәсімАңдатпа
Мақалада ырымшыл сенімдер мен әрекеттердің қалыптасуы, атқаратын қызметтері және қазіргі қоғамда сақталу себептері психоәлеуметтік тұрғыдан қарастырылады. Теориялық түсіндірулер мен Түркиядағы және басқа елдердегі мысалдар негізінде мұндай сенімдердің жеке адам өміріндегі және қоғамдық ортадағы орны талданады. Ырымшылдықтың пайда болуы оқиғалар арасындағы себеп пен салдар байланысын қате түсіндірумен, шарттанумен, әлеуметтік үйренумен және мәдени дәстүрлердің ұрпақтан ұрпаққа берілуімен байланыстырылады. Сонымен бірге қорқыныш, дәрменсіздік, белгісіздік, білімнің жеткіліксіздігі және болашақты білуге ұмтылу сияқты факторлардың ықпалы ашылады. Адамдардың ырымшыл әрекеттерден күтетін психологиялық пайдасына, әсіресе қауіпсіздік сезіміне, жағдайды бақылауда ұстайтындай әсерге және мазасыздықтың бәсеңдеуіне назар аударылады. Мұндай әрекеттер кейде нақты сенімнің нәтижесінде орындалса, кейде әдетке айналып, кейін тиісті сенімнің қалыптасуына ықпал етеді. Ырымшылдықтың жыныс, жас, білім деңгейі және зияткерлік қабілет сияқты жеке ерекшеліктермен байланысы да қарастырылады. Астрология, сәтті сандар, қорғаныш заттары мен түрлі рәсімдер туралы мысалдар бұл құбылыстың мәдени ортаға қарай өзгеретінін көрсетеді. Ғылыми білімнің кеңеюі мен қоғамның жаңғыруы ырымшылдықты міндетті түрде жоймайтыны тұжырымдалады. Ол жаңа сипаттарға ие болып, адамның эмоциялық және әлеуметтік қажеттіліктерін өтеуді жалғастырады. Сондықтан ырымшыл сенімдердің тұрақтылығын түсіндіруде адамның жеке тәжірибесін де, кең әлеуметтік және мәдени ортаны да ескеру қажет.
