ШЕШЕНДЕР ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ КӚРКЕМ МӘТІННІҢ РИТОРИКАСЫ ЖӘНЕ ГЕРМЕНЕВТИКАЛЫҚ САЛДАРЫ
4 8
Кілт сөздер:
кӛркем мәтіннің риторикасы, тыңдарман, герменевтика, мәтін, метатіл, тҥсіну.Аңдатпа
Мақалада шешендер шығармашылығындағы кӛркем мәтіннің риторикалық ҧйымдастырылуы мен оны тҥсіну және әлеуметтік контекстегі мағыналарды қҧру ҥшін реципиент қолданатын әдістер арасындағы байланысты орнату әрекеті, оның мақсаттары мен міндеттері, метатілдің нақты сипаттамасын жасау қажеттілігі анықталған. Мҧнда, алғаш рет «кӛркем мәтіннің риторикасы», «риторикалық акт», «риторикалық кҥшейту нҥктелері» және «риторикалық жағдайдың маркері» ҧғымдары енгізілген. Шешендер шығармашылығындағы кӛркем мәтіндерінің материалын талдағанда, проблемалық мәселелердің ерекшеліктерін кӛрсететін кҥрделі риторикалық-рефлексивті тәсіл қолданылатындығы сараланған.
Шешендер шығармашылығындағы кӛркем мәтіннің риторикасының кӛрінісінің негізгі аспектілерін әзірлеу, оның мәтіндерді тҥсіну процестеріне әсерін талдау және реципиенттің әлеуметтік контекстегі мағыналарды қҧру ҥшін тиісті герменевтикалық әдістерді қолдану мәселесі талданған. Сонымен қатар автор мақалада осы тақырыпқа қатысты зерттеу жҧмыстарына шолу жасау арқылы салыстыру әдісі, талдау әдістерін пайдалана отырып, шешендер шығармашылығындағы кӛркем мәтіннің риторикасы мен герменевтикалық салдарына қатысты тҧжырымдар зерттеуді талап ететін, бҥгінгі әдебиеттану ғылымының ӛзекті мәселесі екендігі дәлелденген.
Риторикалық идеал шешеннің ойын жеткізудегі кӛркем-поэтикалық сӛздік қорының молдығын кӛрсететіндігі және тарихи ӛзгермелілігі, мәдени ерекшелігі мен әлеуметтік ерекшеліктері сараланып, мысалдар келтірілген. Осы тақырыпқа қатысты зерттеулер сараланып жасалған талдаулар мақаланың жаңалығын толық ашады.
Әдебиеттер тізімі
Гаспаров М.Л. Рифмы омонимические и тавтологические // Изв. РАН. Сер. лит. и яз. – 2011. – Т.70, №2. – С. 44–57. 2. Дәдебаев Ж. Бӛлтірік шешен. Шешендік сӛздер. – Алматы: ҚазҦУ баспасы, 2021. – 118 б. 3. Қазақтың шешендік сӛздері: жинақ / қҧраст. Б. Адамбаев. – Алматы: Ана тілі, 2014. – 159 б. 4. Ҧлбике мен Кҥдерінің айтысы. Жазып алған И.Мҧхамеджанҧлы // Жҧлдыз. – 2000. – №12. – Б. 152.
Қожахметова А.Қ., Манкеева Ж.А. Ӛлеңсӛздің дискурстық синергиясы // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2023. – №1(127). – Б. 156–166. https://doi.org/10.47526/2023-1/2664-0686.13 6. Тӛреқҧлов Н. Қазақтың би-шешендері. 1 кітап. – Алматы: Жалын, 1993. – 220 б. 7. Богин Г.И. Филологическая герменевтика: учеб. пособие. – Калинин: Калинин. гос. ун-т, 1982. – 86 с. 8. Гадамер Г. Истина и метод: основы философской герменевтики. – М.: Прогресс, 1988. – 699 с. 9. Нҧрмҧратов С.Е., Нҧрланова Қ.Ш. және т.б. Ҧлттық идея және қазақ философиясы. – Алматы: КИЦИФиП, 2010. – 239 б. 10. Мирская Л.А. Карл Густав Юнг: монография. – М.: МарТ, 2006. – 109 с.
REFERENCES
Gasparov M.L. Rifmy omonimicheskie i tavtologicheskie [Homonymic and tautological rhymes] // Izv. RAN. Ser. lit. i iaz. – 2011. – T.70, №2. – S. 44–57. [in Russian]
Dadebaev Zh. Boltіrіk sheshen. Sheshendіk sozder. – Almaty: QazUU baspasy, 2021. – 118 b.
Qazaqtyn sheshendіk sozderі: zhinaq [Kazakh oratory: collection] / qurast. B. Adambaev. – Almaty: Ana tіlі, 2014. – 159 b. [in Kazakh]
Ulbike men Kuderіnіn aitysy [Ulbike and Kuderi Aytys]. Zhazyp algan I. Muhamedzhanuly // Zhuldyz. – 2000. – №12. – B. 152. [in Kazakh]
Qozhahmetova A.Q., Mankeeva Zh.A. Olensozdіn diskurstyq sinergiasy [Discursive synergy of poetry] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2023. – №1(127). – B. 156–166. https://doi.org/10.47526/2023-1/2664-0686.13 [in Kazakh]
Torequlov N. Qazaqtyn bi-sheshenderі. 1 kіtap [Kazakh bi-orators: book 1]. – Almaty: Zhalyn, 1993. – 220 b. [in Kazakh]
Bogin G.I. Filologicheskaшa germenevtika: ucheb. posobie [Philological hermeneutics: training manual]. – Kalinin: Kalinin. gos. un-t, 1982. – 86 s. [in Russian]
Gadamer G. Istina i metod: osnovy filosofskoi germenevtiki [Truth and method: fundamentals of philosophical hermeneutics]. – M.: Progress, 1988. – 699 s. [in Russian]
Nurmuratov S.E., Nurlanova Q.Sh. zhane t.b. Ulttyq ideia zhane qazaq filosofiasy [National idea and Kazakh philosophy]. – Almaty: KICIFiP, 2010. – 239 b. [in Kazakh]
Mirskaia L.A. Karl Gustav Iung: monografia [Carl Gustav Jung: a monograph]. – M.: MarT, 2006. – 109 s. [in Russian]
