ШЕШЕНДЕР ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ КӨРКЕМ МӘТІННІҢ РИТОРИКАСЫ ЖӘНЕ ГЕРМЕНЕВТИКАЛЫҚ САЛДАРЫ
24 31
Кілт сөздер:
көркем мәтіннің риторикасы, тыңдарман, герменевтика, мәтін, метатіл, түсіну.Аңдатпа
Мақалада шешендер шығармашылығындағы көркем мәтіннің риторикалық ұйымдастырылуы мен оны түсіну және әлеуметтік контекстегі мағыналарды құру үшін реципиент қолданатын әдістер арасындағы байланысты орнату әрекеті, оның мақсаттары мен міндеттері, метатілдің нақты сипаттамасын жасау қажеттілігі анықталған. Мұнда, алғаш рет «көркем мәтіннің риторикасы», «риторикалық акт», «риторикалық күшейту нүктелері» және «риторикалық жағдайдың маркері» ұғымдары енгізілген. Шешендер шығармашылығындағы көркем мәтіндерінің материалын талдағанда, проблемалық мәселелердің ерекшеліктерін көрсететін күрделі риторикалық-рефлексивті тәсіл қолданылатындығы сараланған.
Шешендер шығармашылығындағы көркем мәтіннің риторикасының көрінісінің негізгі аспектілерін әзірлеу, оның мәтіндерді түсіну процестеріне әсерін талдау және реципиенттің әлеуметтік контекстегі мағыналарды құру үшін тиісті герменевтикалық әдістерді қолдану мәселесі талданған. Сонымен қатар автор мақалада осы тақырыпқа қатысты зерттеу жұмыстарына шолу жасау арқылы салыстыру әдісі, талдау әдістерін пайдалана отырып, шешендер шығармашылығындағы көркем мәтіннің риторикасы мен герменевтикалық салдарына қатысты тұжырымдар зерттеуді талап ететін, бүгінгі әдебиеттану ғылымының өзекті мәселесі екендігі дәлелденген.
Риторикалық идеал шешеннің ойын жеткізудегі көркем-поэтикалық сөздік қорының молдығын көрсететіндігі және тарихи өзгермелілігі, мәдени ерекшелігі мен әлеуметтік ерекшеліктері сараланып, мысалдар келтірілген. Осы тақырыпқа қатысты зерттеулер сараланып жасалған талдаулар мақаланың жаңалығын толық ашады.
Әдебиеттер тізімі
Гаспаров М.Л. Рифмы омонимические и тавтологические // Изв. РАН. Сер. лит. и яз. – 2011. – Т.70, №2. – С. 44–57.
Дәдебаев Ж. Бөлтірік шешен. Шешендік сөздер. – Алматы: ҚазҰУ баспасы, 2021. – 118 б.
Қазақтың шешендік сөздері: жинақ / құраст. Б. Адамбаев. – Алматы: Ана тілі, 2014. – 159 б.
Ұлбике мен Күдерінің айтысы. Жазып алған И.Мұхамеджанұлы // Жұлдыз. – 2000. – №12. – Б. 152.
Қожахметова А.Қ., Манкеева Ж.А. Өлеңсөздің дискурстық синергиясы // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2023. – №1(127). – Б. 156–166. https://doi.org/10.47526/2023-1/2664-0686.13
Төреқұлов Н. Қазақтың би-шешендері. 1 кітап. – Алматы: Жалын, 1993. – 220 б.
Богин Г.И. Филологическая герменевтика: учеб. пособие. – Калинин: Калинин. гос. ун-т, 1982. – 86 с.
Гадамер Г. Истина и метод: основы философской герменевтики. – М.: Прогресс, 1988. – 699 с.
Нұрмұратов С.Е., Нұрланова Қ.Ш. және т.б. Ұлттық идея және қазақ философиясы. – Алматы: КИЦИФиП, 2010. – 239 б.
Мирская Л.А. Карл Густав Юнг: монография. – М.: МарТ, 2006. – 109 с.
REFERENCES
Gasparov M.L. Rifmy omonimicheskie i tavtologicheskie [Homonymic and tautological rhymes] // Izv. RAN. Ser. lit. i iaz. – 2011. – T.70, №2. – S. 44–57. [in Russian]
Dadebaev Zh. Boltіrіk sheshen. Sheshendіk sozder. – Almaty: QazUU baspasy, 2021. – 118 b.
Qazaqtyn sheshendіk sozderі: zhinaq [Kazakh oratory: collection] / qurast. B. Adambaev. – Almaty: Ana tіlі, 2014. – 159 b. [in Kazakh]
Ulbike men Kuderіnіn aitysy [Ulbike and Kuderi Aytys]. Zhazyp algan I. Muhamedzhanuly // Zhuldyz. – 2000. – №12. – B. 152. [in Kazakh]
Qozhahmetova A.Q., Mankeeva Zh.A. Olensozdіn diskurstyq sinergiasy [Discursive synergy of poetry] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2023. – №1(127). – B. 156–166. https://doi.org/10.47526/2023-1/2664-0686.13 [in Kazakh]
Torequlov N. Qazaqtyn bi-sheshenderі. 1 kіtap [Kazakh bi-orators: book 1]. – Almaty: Zhalyn, 1993. – 220 b. [in Kazakh]
Bogin G.I. Filologicheskaшa germenevtika: ucheb. posobie [Philological hermeneutics: training manual]. – Kalinin: Kalinin. gos. un-t, 1982. – 86 s. [in Russian]
Gadamer G. Istina i metod: osnovy filosofskoi germenevtiki [Truth and method: fundamentals of philosophical hermeneutics]. – M.: Progress, 1988. – 699 s. [in Russian]
Nurmuratov S.E., Nurlanova Q.Sh. zhane t.b. Ulttyq ideia zhane qazaq filosofiasy [National idea and Kazakh philosophy]. – Almaty: KICIFiP, 2010. – 239 b. [in Kazakh]
Mirskaia L.A. Karl Gustav Iung: monografia [Carl Gustav Jung: a monograph]. – M.: MarT, 2006. – 109 s. [in Russian]
