ХХ–ХІХ ҒАСЫРЛАРДАҒЫ ШЕТЕЛ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН ӘДЕБИЕТІНДЕГІ АБСУРД ПОЭТИКАСЫ
26 46
Кілт сөздер:
абсурд поэтикасы, қазақстандық әдебиет, Ресей әдебиеті, жеке-авторлық неологизмдер, роман бейнесі, новояз.Аңдатпа
Бұл мақалада зерттеу аясындағы абсурд әдебиетінің теориялық проблемалары, ХХ–ХХІ ғасырлардағы шетел және қазақстандық әдебиеттегі абсурд поэтикасы қарастырылады. Абсурд ұғымы психика-сараптамалық мәнмәтінде талданып, «абсурд» пен «мәнсіздік» ұғымдарының айырмашылықтары көрсетіледі. Сондай-ақ іргелес ұғымдар – абсурд, нонсенс, алогизм, трагедиялық және комедиялық сипаттар айқындалады.Мақалада герменевтикалық, имманенттік және салыстырмалы талдау әдістері қолданылды. Зерттеу нысаны ретінде қазіргі қазақстандық орыс тілді жазушылардың (А. Жақсылықов, Е. Айла, Н. Сакавова, А. Ким, Н. Веревочкин, И. Одегов, сондай-ақ қазақстандық эмигранттар – И. Липкович, С. Липовецкий және И. Мандель) және ресейлік постмодернистік прозаның өкілдерінің (В. Сорокин, В. Маканин, Л. Петрушевская) шығармалары талданып, жіктеледі.
Зерттеу барысында аталған жазушылар шығармаларындағы ортақ және дара көркемдік белгілер айқындалды. Кейіпкерлер тіліндегі абсурдтық мәтін құрудың типологиялық ерекшеліктері төмендегідей сипатталды: ассоциативтік бастаманың басымдығы; авторлық синтаксис пен пунктуацияның өзгешелігі; анжамбеман, катахреза, гротеск, антиномия, автофикшн тәсілдері; келеке және өзін-өзі келекелеу; мағыналық және формалық деңгейлерде пародия мен әзіл-сықақ элементтері арқылы классикалық және кеңестік дәстүрлермен күрес; өлең формасының үйлеспеушілігі және еркін өлеңге (верлибрге) ұмтылу; поэтикалық формадағы эксперименттер; парадокс пен алогизмдердің көрінісі; күнделікті сананың астарлануы; сырттай бейуәжді құрылымдық өзгерістер; кездейсоқтық қағидаты және автоматтандырылған қабылдауға қарсы бағытталған көркемдік тәсілдер.
Әдебиеттер тізімі
Жаксылыков А. Дом суриката. Четвертая книга романного цикла «Сны окаянных». – Алматы: Ценные бумаги, 2008. – 434 с.
Байжігіт Б.С. Поэтика абсурда в литературе постмодернизма и методика ее изучения в вузе (на материале современной русской и русскоязычной прозы): дис. ... доктора философии (PhD). – Алматы, 2023. – 148 с.
Сафронова Л.В., Жанысбекова Э.Т. Казахстанские сказки для взрослых // Проблемы поэтики и стиховедения: Мат. IX Международной научн.-теоретич. конф., посвящ. 30-летию Независимости Республики Казахстан и 90-летию выдающегося казахского поэта Мукагали Макатаева (20-21 мая 2021 г.). – Алматы: «Ұлағат», КазНПУ им. Абая, 2021. – С. 157–161.
Ким А. Белка. – Litres, 2022. [Электронный ресурс]. URL: https://www.litres.ru/book/anatoliy-kim/belka-7458425/ (дата обращения 05.10.2024)
Ким А.А. Избранное: «Отец-Лес»; «Поселок кентавров»; «Сбор грибов под музыку Баха»; «Стена»; «Близнец». – М.: ТЕРРА–Книжный клуб, 2002. – 704 с.
Ананьева С.В. Билингвизм и транслингвизм в новейшей литературе // Полилингвиальность и транскультурные практики. – 2022. – Т. 19. – №4. – С. 675–684. https://doi.org/10.22363/2618-897X-2022-19-4-675-684
Bayzhigit B.S., Shmakova E.S., Begaliyeva S.B. Absurdist techniques of representation of the author’s position (N. Veryovochkin “Gogol’s skull”) // Keruen. – 2024. – Т. 85. – №4. – С. 56–63. https://doi.org/10.53871/2078-8134.2024.4-04
Safronova L., Bayzhigit B. Генезис творческого нарциссизма (на материале прозы И. Одегова) // Slavistična revija. – 2023. – Т. 71. – №1. – С. 29–42.
Lipkovich I., Lipovet︠s︡kiĭ S., Mandelʹ I.D. Moрфей и Орфей: и сном, и духом: сновидения очевидцев и комментарии стихотворцев. [Электронный ресурс]. URL: Lulu. com, 2018. (дата обращения 05.10.2024)
Сорокин В. Голубое сало. – Litres, 2012. [Электронный ресурс]. URL: https://www.litres.ru/author/vladimir-sorokin/ (дата обращения 12.10.2024)
Ощепкова Е.А., Цупикова Е.В. Лингвистический нонсенс как средство выразительности в русском и английском языках // Научные труды молодых ученых, аспирантов и студентов. – 2012. – С. 207–208.
REFERENCES
Zhaksylykov A. Dom surikata. Chetvertaia kniga romannogo cikla «Sny okaiannyh» [The house of the meerkat. The fourth book of the novel cycle “Dreams of the Damned”]. – Almaty: Cennye bumagi, 2008. – 434 s. [in Russian]
Baizhіgіt B.S. Poetika absurda v literature postmodernizma i metodika ee izuchenia v vuze (na materiale sovremennoi russkoi i russkoiazychnoi prozy): dis. ... doktora filosofii (PhD) [The poetics of the absurd in postmodern literature and the methodology of its study in higher education (based on the material of modern Russian and Russian-language prose): dis. ... Doctor of Philosophy (PhD)]. – Almaty, 2023. – 148 s. [in Russian]
Safronova L.V., Zhanysbekova E.T. Kazahstanskie skazki dlia vzroslyh [Kazakh fairy tales for adults] // Problemy poetiki i stihovedenia: Mat. IX Mezhdunarodnoi nauchn.-teoretich. konf., posviash. 30-letiu Nezavisimosti Respubliki Kazahstan i 90-letiu vydaiushegosia kazahskogo poeta Mukagali Makataeva (20-21 maia 2021 g.). – Almaty: «Ulagat», KazNPU im. Abaia, 2021. – S. 157–161. [in Russian]
Kim A. Belka [Squirrel]. – Litres, 2022. [Electronic resource]. URL: https://www.litres.ru/book/anatoliy-kim/belka-7458425/ (date of access 05.10.2024) [in Russian]
Kim A.A. Izbrannoe: «Otec-Les»; «Poselok kentavrov»; «Sbor gribov pod muzyku Baha»; «Stena»; «Bliznec» [Favorites: “Father Forest”; “Village of Centaurs”; “Picking mushrooms to the music of Bach”; “Wall”; “Twin”.]. – M.: TERRA–Knizhnyi klub, 2002. – 704 s. [in Russian]
Ananieva S.V. Bilingvizm i translingvizm v noveishei literature [Bilingualism and translingualism in the latest literature] // Polilingvialnost i transkulturnye praktiki. – 2022. – T. 19. – №4. – S. 675–684. https://doi.org/10.22363/2618-897X-2022-19-4-675-684 [in Russian]
Bayzhigit B.S., Shmakova E.S., Begaliyeva S.B. Absurdist techniques of representation of the author’s position (N. Veryovochkin “Gogol’s skull”) // Keruen. – 2024. – T. 85. – №4. – S. 56–63. https://doi.org/10.53871/2078-8134.2024.4-04
Safronova L., Bayzhigit B. Genezis tvorcheskogo narcissizma (na materiale prozy I. Odegova) [The genesis of creative narcissism (based on the prose of I. Odegov)] // Slavistična revija. – 2023. – T. 71. – №1. – S. 29–42. [in Russian]
Lipkovich I., Lipovet︠s︡kiĭ S., Mandelʹ I.D. Morfei i Orfei: i snom, i duhom: snovidenia ochevidcev i kommentarii stihotvorcev [Morpheus and Orpheus: both by sleep and by spirit: dreams of eyewitnesses and comments by poets]. [Electronic resource]. URL: Lulu. com, 2018. (date of access 05.10.2024) [in Russian]
Sorokin V. Goluboe salo [Blue fat]. – Litres, 2012. [Electronic resource]. URL: https://www.litres.ru/author/vladimir-sorokin/ (date of access 12.10.2024) [in Russian]
Oshepkova E.A., Cupikova E.V. Lingvisticheski nonsens kak sredstvo vyrazitelnosti v russkom i angliskom iazykah [Linguistic nonsense as a means of expression in Russian and English] // Nauchnye trudy molodyh uchenyh, aspirantov i studentov. – 2012. – S. 207–208. [in Russian]
