КӨҢІЛ-ҚОШ ЖЫРЛАРЫНДАҒЫ ЭКСПРЕССИВТІЛІК ТӘСІЛДЕР
10 12
Кілт сөздер:
экспрессивтілік, кӛңіл-қош жырлар, қазақ поэзиясы, бейнелі сӛздер, эмоция, поэтикалық тіл, ҧлттық дҥниетаным.Аңдатпа
Бҧл мақалада қазақ поэзиясындағы кӛңіл-қош жырларындағы экспрессивтілік тәсілдері тереңірек талданады. Поэзиядағы экспрессивтілік – ақынның ішкі сезімдерін, ойларын, эмоцияларын, қоғам мен табиғатқа деген кӛзқарастарын ерекше кӛркем тіл арқылы жеткізудің басты қҧралы. Мақалада бейнелі сӛздер, метафоралар, эпитеттер, гиперболалар және басқа да экспрессивті қҧралдардың поэзиядағы мәні қарастырылады. Ақындардың кӛңіл-кҥйін, дҥниетанымын, сондай-ақ ӛмір мен ӛлім, махаббат пен жек кӛру, бақыт пен қайғы сияқты терең тақырыптарды кӛрсету әдістері зерттеледі. Экспрессивтілік тәсілдері арқылы шығарманың эмоционалдық және эстетикалық әсерін арттырудың жолдары талқыланады. Қарастырылатын тақырып бойынша қазақ поэзиясындағы экспрессивтілік қҧралдарының ҧлттық ерекшеліктері мен олардың ҧлттық мәдениет пен дәстҥрлер байланысы зерттеледі.
Сонымен қатар, мақалада қазақ поэзиясындағы экспрессивтілік тәсілдерінің әдебиет теориясымен байланысы, олардың поэтикалық тілде қолданылуы мен шығарманың оқырманға немесе тыңдаушыға әсер ету тәсілдері анықталады. Кӛңіл-қош жырларындағы экспрессивтіліктің тілдік қҧралдары, олардың эмоционалды мазмҧнды кҥшейтуі және жалпы поэзияның кӛркемдік қҧндылықтарын қалыптастырудағы рӛлі ашылады. Бҧл зерттеу қазақ әдебиетінің поэтикалық ерекшеліктерін тереңірек тҥсінуге, сондай-ақ поэзия мен тілдің байланысты жҥйесін зерттеуге ҥлес қосады.
Мақала тілшілер мен әдебиеттанушылар ҥшін маңызды теориялық және практикалық қҧнды материал бола алады.
Әдебиеттер тізімі
Шаймерденова Н.Ж. Қазақ поэзиясындағы кӛркемдік тәсілдер. – Алматы: Ғылым, 2020. – 212 б.
Тҧрсынбаев Б.Ә. Жыраулық дәстҥр және интонация. – Алматы: Қазақ университеті, 2019. – 180 б.
Шарипов С.Ж. Ҧлттық поэзия және кӛркемдік жҥйе. – Астана: Елорда, 2021. – 245 б.
Оразбекова М.М. Заманауи поэзия және ішкі монолог. – Алматы: Раритет, 2022. – 198 б.
Сыздық Р. Сӛз қҧдіреті. – Алматы: Санат, 2001. – 256 б.
Ахметов З. Ӛлең сӛздің теориясы. – Алматы: Мектеп, 1973. – 215 б.
Абылкасимова Г.А. Ҧлттық рух концепциясының поэзия аудармаларындағы интеграциялық сипаты (Олжас Сҥлейменов поэзиясы негізінде). [Электронды ресурс]. URL https://www.researchgate.net/publication/381953367_LTTYK_RUH_KONCEPCIASYNY_POEZIA_AUDARMALARYNDAGY_INTEGRACIALYK_SIPATY_OLZAS_SLEJMENOV_POEZIASY_NEGIZINDEAn_integrative_description_of_the_concept_of_national_spirit_in_poetic_translations_based_on_the_ (қаралған кҥні 12.02.2025)
Баязитов Б.Б. Қазіргі қазақ поэзиясындағы психологизм // Керуен. – 2022. – №3 (76). – Б. 161–172. https://doi.org/10.53871/2078-8134.2022.3-14
Әлиева Ж. Қазақ поэзиясындағы кӛне тҥркілік сарын: Философия докторы (PhD) ... дис. – Алматы, 2016. – 141 б. 10. Розиева Д.С. Қазіргі қазақ, ҧйғыр және ағылшын балалар поэзиясының тілдік-стильдік ерекшеліктері: Философия докторы (PhD) ... дис. – Алматы, 2014. – 152 б. 11. Қоянбекова С.Б., Сатинбекова М.М., Кубдашева К.Б., Нҧрмҧхаметова Қ.Т. Экспрессивтік стилистика: Қазақ тіліндегі фразиологизмдердің ҧлттық кодтағы лингвомәдение парадигмалары // Абылай хан атындағы ҚазХҚ және ӘТУ Хабаршысы. ―Филология ғылымдары‖ сериясы. – 2024. – №3 (74). – Б. 135–153. https://doi.org/10.48371/PHILS.2024.3.74.008
Ӛтеміс А.С., Ержанова С.Б. Қазіргі қазақ поэзия жанрындағы психологизм кӛрінісі // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №1 (135). – Б. 247–256. https://doi.org/10.47526/2025-1/2664-0686.160
REFERENCES
Shaimerdenova N.Zh. Qazaq poeziasyndagy korkemdіk tasіlder [Artistic Techniques in Kazakh Poetry]. – Almaty: Gylym, 2020. – 212 b. [in Kazakh]
Tursynbaev B.A. Zhyraulyq dastur zhane intonacia [The Tradition of Zhyrau and Intonation]. – Almaty: Qazaq universitetі, 2019. – 180 b. [in Kazakh]
Sharipov S.Zh. Ulttyq poezia zhane korkemdіk zhuie [National Poetry and Artistic System]. – Astana: Elorda, 2021. – 245 b. [in Kazakh]
Orazbekova M.M. Zamanaui poezia zhane іshkі monolog [Modern Poetry and Internal Monologue]. – Almaty: Raritet, 2022. – 198 b. [in Kazakh]
Syzdyq R. Soz qudіretі [The Power of Words]. – Almaty: Sanat, 2001. – 256 b. [in Kazakh]
Ahmetov Z. Olen sozdіn teoriasy [Theory of Poetry]. – Almaty: Mektep, 1973. – 215 b. [in Kazakh]
Abylkasimova G.A. Ulttyq ruh koncepciasynyn poezia audarmalaryndagy integracialyq sipaty (Olzhas Suleimenov poeziasy negіzіnde) [The Integrative Aspect of the Concept of National Spirit in Poetry Translations (Based on Olzhas Suleimenov's Poetry)]. [Electronic resource]. URL: https://www.researchgate.net/publication/381953367_LTTYK_RUH_KONCEPCIASYNY_POEZIA_AUDARMALARYNDAGY_INTEGRACIALYK_SIPATY_OLZAS_SLEJMENOV_POEZIASY_NEGIZINDEAn_integrative_description_of_the_concept_of_national_spirit_in_poetic_translations_based_on_the_ (date of access 12.02.2025) [in Kazakh]
Baiazitov B.B. Qazіrgі qazaq poeziasyndagy psihologizm [Psychologism in Contemporary Kazakh Poetry] // Keruen. – 2022. – №3 (76). – B. 161–172. https://doi.org/10.53871/2078-8134.2022.3-14 [in Kazakh]
Alieva Zh. Qazaq poeziasyndagy kone turkіlіk saryn: Filosofia doktory (PhD) ... dis. [Ancient Turkic motives in Kazakh poetry: dis.]. – Almaty, 2016. – 141 b. [in Kazakh]
Rozieva D.S. Qazіrgі qazaq, uigyr zhane agylshyn balalar poeziasynyn tіldіk-stildіk erekshelіkterі: Filosofia doktory (PhD) ... dis. [Linguistic and stylistic features of modern Kazakh, Uyghur and English children's poetry: dis.]. – Almaty, 2014. – 152 b. [in Kazakh]
Qoianbekova S.B., Satinbekova M.M., Kubdasheva K.B., Nurmuhametova Q.T. Ekspressivtіk stilistika: Qazaq tіlіndegі fraziologizmderdіn ulttyq kodtagy lingvomadeni paradigmalary [Expressive Stylistics: linguocultural paradigms of phrasiologisms in the Kazakh language in the National Code] // Abylai han atyndagy QazHQ zhane ATU Habarshysy. ―Filologia gylymdary‖ seriasy. – 2024. – №3 (74). – B. 135–153. https://doi.org/10.48371/PHILS.2024.3.74.008 [in Kazakh]
Otemіs A.S., Erzhanova S.B. Qazіrgі qazaq poezia zhanryndagy psihologizm korіnіsі [Manifestation of Psychologism in the Genre of Contemporary Kazakh Poetry] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2025. – №1 (135). – B. 247–256. https://doi.org/10.47526/2025-1/2664-0686.160 [in Kazakh]
