КӨҢІЛ-ҚОШ ЖЫРЛАРЫНДАҒЫ ЭКСПРЕССИВТІЛІК ТӘСІЛДЕР
44 49
Кілт сөздер:
экспрессивтілік, көңіл-қош жырлар, қазақ поэзиясы, бейнелі сөздер, эмоция, поэтикалық тіл, ұлттық дүниетаным.Аңдатпа
Бұл мақалада қазақ поэзиясындағы көңіл-қош жырларындағы экспрессивтілік тәсілдері тереңірек талданады. Поэзиядағы экспрессивтілік – ақынның ішкі сезімдерін, ойларын, эмоцияларын, қоғам мен табиғатқа деген көзқарастарын ерекше көркем тіл арқылы жеткізудің басты құралы. Мақалада бейнелі сөздер, метафоралар, эпитеттер, гиперболалар және басқа да экспрессивті құралдардың поэзиядағы мәні қарастырылады. Ақындардың көңіл-күйін, дүниетанымын, сондай-ақ өмір мен өлім, махаббат пен жек көру, бақыт пен қайғы сияқты терең тақырыптарды көрсету әдістері зерттеледі. Экспрессивтілік тәсілдері арқылы шығарманың эмоционалдық және эстетикалық әсерін арттырудың жолдары талқыланады. Қарастырылатын тақырып бойынша қазақ поэзиясындағы экспрессивтілік құралдарының ұлттық ерекшеліктері мен олардың ұлттық мәдениет пен дәстүрлер байланысы зерттеледі.
Сонымен қатар, мақалада қазақ поэзиясындағы экспрессивтілік тәсілдерінің әдебиет теориясымен байланысы, олардың поэтикалық тілде қолданылуы мен шығарманың оқырманға немесе тыңдаушыға әсер ету тәсілдері анықталады. Көңіл-қош жырларындағы экспрессивтіліктің тілдік құралдары, олардың эмоционалды мазмұнды күшейтуі және жалпы поэзияның көркемдік құндылықтарын қалыптастырудағы рөлі ашылады. Бұл зерттеу қазақ әдебиетінің поэтикалық ерекшеліктерін тереңірек түсінуге, сондай-ақ поэзия мен тілдің байланысты жүйесін зерттеуге үлес қосады.
Мақала тілшілер мен әдебиеттанушылар үшін маңызды теориялық және практикалық құнды материал бола алады.
Әдебиеттер тізімі
Шаймерденова Н.Ж. Қазақ поэзиясындағы көркемдік тәсілдер. – Алматы: Ғылым, 2020. – 212 б.
Тұрсынбаев Б.Ә. Жыраулық дәстүр және интонация. – Алматы: Қазақ университеті, 2019. – 180 б.
Шарипов С.Ж. Ұлттық поэзия және көркемдік жүйе. – Астана: Елорда, 2021. – 245 б.
Оразбекова М.М. Заманауи поэзия және ішкі монолог. – Алматы: Раритет, 2022. – 198 б.
Сыздық Р. Сөз құдіреті. – Алматы: Санат, 2001. – 256 б.
Ахметов З. Өлең сөздің теориясы. – Алматы: Мектеп, 1973. – 215 б.
Абылкасимова Г.А. Ұлттық рух концепциясының поэзия аудармаларындағы интеграциялық сипаты (Олжас Сүлейменов поэзиясы негізінде). [Электронды ресурс]. URL: https://www.researchgate.net/publication/381953367_LTTYK_RUH_KONCEPCIASYNY_POEZIA_AUDARMALARYNDAGY_INTEGRACIALYK_SIPATY_OLZAS_SLEJMENOV_POEZIASY_NEGIZINDEAn_integrative_description_of_the_concept_of_national_spirit_in_poetic_translations_based_on_the_ (қаралған күні 12.02.2025)
Баязитов Б.Б. Қазіргі қазақ поэзиясындағы психологизм // Керуен. – 2022. – №3 (76). – Б. 161–172. https://doi.org/10.53871/2078-8134.2022.3-14
Әлиева Ж. Қазақ поэзиясындағы көне түркілік сарын: Философия докторы (PhD) ... дис. – Алматы, 2016. – 141 б.
Розиева Д.С. Қазіргі қазақ, ұйғыр және ағылшын балалар поэзиясының тілдік-стильдік ерекшеліктері: Философия докторы (PhD) ... дис. – Алматы, 2014. – 152 б.
Қоянбекова С.Б., Сатинбекова М.М., Кубдашева К.Б., Нұрмұхаметова Қ.Т. Экспрессивтік стилистика: Қазақ тіліндегі фразиологизмдердің ұлттық кодтағы лингвомәдение парадигмалары // Абылай хан атындағы ҚазХҚ және ӘТУ Хабаршысы. “Филология ғылымдары” сериясы. – 2024. – №3 (74). – Б. 135–153. https://doi.org/10.48371/PHILS.2024.3.74.008
Өтеміс А.С., Ержанова С.Б. Қазіргі қазақ поэзия жанрындағы психологизм көрінісі // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №1 (135). – Б. 247–256. https://doi.org/10.47526/2025-1/2664-0686.160
REFERENCES
Shaimerdenova N.Zh. Qazaq poeziasyndagy korkemdіk tasіlder [Artistic Techniques in Kazakh Poetry]. – Almaty: Gylym, 2020. – 212 b. [in Kazakh]
Tursynbaev B.A. Zhyraulyq dastur zhane intonacia [The Tradition of Zhyrau and Intonation]. – Almaty: Qazaq universitetі, 2019. – 180 b. [in Kazakh]
Sharipov S.Zh. Ulttyq poezia zhane korkemdіk zhuie [National Poetry and Artistic System]. – Astana: Elorda, 2021. – 245 b. [in Kazakh]
Orazbekova M.M. Zamanaui poezia zhane іshkі monolog [Modern Poetry and Internal Monologue]. – Almaty: Raritet, 2022. – 198 b. [in Kazakh]
Syzdyq R. Soz qudіretі [The Power of Words]. – Almaty: Sanat, 2001. – 256 b. [in Kazakh]
Ahmetov Z. Olen sozdіn teoriasy [Theory of Poetry]. – Almaty: Mektep, 1973. – 215 b. [in Kazakh]
Abylkasimova G.A. Ulttyq ruh koncepciasynyn poezia audarmalaryndagy integracialyq sipaty (Olzhas Suleimenov poeziasy negіzіnde) [The Integrative Aspect of the Concept of National Spirit in Poetry Translations (Based on Olzhas Suleimenov's Poetry)]. [Electronic resource]. URL: https://www.researchgate.net/publication/381953367_LTTYK_RUH_KONCEPCIASYNY_POEZIA_AUDARMALARYNDAGY_INTEGRACIALYK_SIPATY_OLZAS_SLEJMENOV_POEZIASY_NEGIZINDEAn_integrative_description_of_the_concept_of_national_spirit_in_poetic_translations_based_on_the_ (date of access 12.02.2025) [in Kazakh]
Baiazitov B.B. Qazіrgі qazaq poeziasyndagy psihologizm [Psychologism in Contemporary Kazakh Poetry] // Keruen. – 2022. – №3 (76). – B. 161–172. https://doi.org/10.53871/2078-8134.2022.3-14 [in Kazakh]
Alieva Zh. Qazaq poeziasyndagy kone turkіlіk saryn: Filosofia doktory (PhD) ... dis. [Ancient Turkic motives in Kazakh poetry: dis.]. – Almaty, 2016. – 141 b. [in Kazakh]
Rozieva D.S. Qazіrgі qazaq, uigyr zhane agylshyn balalar poeziasynyn tіldіk-stildіk erekshelіkterі: Filosofia doktory (PhD) ... dis. [Linguistic and stylistic features of modern Kazakh, Uyghur and English children's poetry: dis.]. – Almaty, 2014. – 152 b. [in Kazakh]
Qoianbekova S.B., Satinbekova M.M., Kubdasheva K.B., Nurmuhametova Q.T. Ekspressivtіk stilistika: Qazaq tіlіndegі fraziologizmderdіn ulttyq kodtagy lingvomadeni paradigmalary [Expressive Stylistics: linguocultural paradigms of phrasiologisms in the Kazakh language in the National Code] // Abylai han atyndagy QazHQ zhane ATU Habarshysy. “Filologia gylymdary” seriasy. – 2024. – №3 (74). – B. 135–153. https://doi.org/10.48371/PHILS.2024.3.74.008 [in Kazakh]
Otemіs A.S., Erzhanova S.B. Qazіrgі qazaq poezia zhanryndagy psihologizm korіnіsі [Manifestation of Psychologism in the Genre of Contemporary Kazakh Poetry] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2025. – №1 (135). – B. 247–256. https://doi.org/10.47526/2025-1/2664-0686.160 [in Kazakh]
