МЕКТЕП МАТЕМАТИКА КУРСЫНДА ҰҒЫМДАР МЕН ОЛАРДЫҢ ЖҮЙЕЛЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ МӘНІ МЕН КЕЗЕҢДЕРІ
7 15
Кілт сөздер:
мектеп математика курсы, білім алушы, математикалық ҧғым, қалыптастыру кезеңдері, ҧғымды қалыптастырудың мәні.Аңдатпа
Мектеп математика курсында ҧғымдар мен олардың жҥйелерін қалыптастыру – оқу процесінің негізгі қҧрамдас бӛлігі. Бҧл процесс білім алушылардың математикалық білімді тереңірек меңгеруіне, оларды болашақта ӛмірлік және кәсіби мәселелерді шешу ҥшін тиімді қолдануына ықпал етеді. Осы тҧрғыдан алғанда, математиканың іргетасын қҧрайтын базалық ҧғымдарды қалыптастыру ӛте маңызды. Оларды дҧрыс және терең меңгеру білім алушыларға оқытудың келесі кезеңдерінде материалды оңай игеруге кӛмектеседі. Ӛкінішке орай, қазіргі таңда білім алушылардың математикалық ҧғымдарды жеткілікті меңгермеуі білім сапасының тӛмендеуіне әсер етуде, бҧл қарастырылып отырған мәселенің ӛзектілігін айқындай тҥседі. Бҧл мақалада математикалық ҧғымдар мен олардың жҥйелерін қалыптастырудың мәні мен кезеңдері қарастырлады. Математикалық білім беруде ҧғымдарды меңгеру білім алушылардың логикалық ойлау қабілетін дамытуда маңызды рӛл атқарады. Зерттеу барысында қарастырылған еңбектерге шолу жасалып, ҧғымдарды қалыптастырудың теориялық негіздері, кезеңдері және олардың мәні мен тиімділігі жан-жақты талданды, нақты мысалдар келтірілді. Математикалық ҧғымдар ӛзара тығыз байланыста болғандықтан, оларды ҧғымдар жҥйесін қалыптастыру тҧрғысынан да қарастыру маңызды. Мысалы, тепе-теңдік, теңдеу және теңсіздік ҧғымдары мектеп математикасының барлық кезеңінде жҥйелі тҥрде қарастырылады және олар негізгі математикалық ҧғымдар ретінде ерекшеленеді. Олардың дҧрыс қалыптасуы салыстыру, жалпылау және абстракция сияқты логикалық операцияларды сәтті игеруге ықпал етеді. Мақалада ҧсынылған тҧжырымдар математиканы оқыту әдістерін жетілдіруге, сол арқылы математикалық білім берудің сапасын және білім алушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыруға септігін тигізеді деген қорытынды жасалды.
Әдебиеттер тізімі
Нысанбаев Ә., Сейсенов Б. Математика дегеніміз не? – Алматы: Ғылым, 1991. – 152 б. 2. Әбілқасымова А.Е. Математиканы оқытудың теориясы мен әдістемесі: оқу қҧралы. – Алматы: Білім, 2005. – 272 б.
Давыдов В.В. Виды обобщения в обучении: логико-психологические проблемы построения учебных предметов. – М.: Пед. об-во России, 2000. – 480 с.
Талызина Н.Ф. Методика обучения математике. Формирование приемов математического мышления: учеб. пособие для вузов / под ред. Н.Ф. Талызиной. 2-е изд., перераб. и доп. – М.: Юрайт, 2018. – 193 с. 5. Шварц А. Роль чувственных представлений в математическом познании и понимании математики // Психологические исследования: электрон. науч. журн. – 2011. – №3(17). [Электронный ресурс]. URL: https://psystudy.ru /index.php/num/article/view/853/452 (дата обращения 25.12.2024)
Rahayu W.D., Rohaeti E.E., Yuliani A. Analysis of Mathematical Understanding Ability of MTs Students in West Bandung Regency // Jurnal Math Educator Nusantara: Wahana Publikasi Karya Tulis Ilmiah di Bidang Pendidikan Matematika. – 2018. – Vol. 4, №1. – P. 79–86. 7. Yunita A., Sovia A., Hamdunah H. Pemahaman konsep matematis mahasiswa menggunakan buku teks dengan pendekatan konstruktivisme // Jurnal Elemen. – 2020. – Vol. 6, №1. – P. 56–67. 8. Wibowo T. et al. The students‘ understanding of mathematical concepts in resolving the proof of induction // Journal of Physics: Conference Series. – IOP Publishing, 2019. – Vol. 1188, №1. – P. 012106.
Рахымбек Д., Кенешов Ә. Математикалық ҧғымдарды оқыту. – Жезқазған: ЖУ, 1997. – 61 б. 10. Туктамышов Н.К. Понимание математики как формирование математической картины мира // Казанский педагогический журнал. – 2022. – №3 (152). – С. 93–98. 11. Чекмарев Г.Е., Фоминых С.О. К вопросу о формировании базовых понятий математики // Вестник Чувашского государственного педагогического университета им. И.Я.Яковлева. – 2022. – №4 (117). – С. 188–195. https://doi.org/10.37972/chgpu.2022.117.4.024 12. Тонких А.П. За чистоту математического языка // Управление образованием: теория и практика. – 2023. – Т. 13, №1. – С. 60–80.
Икрамов Дж. Математическая культура школьника: Методические аспекты проблемы развития мышления и языка школьников при обучении математике. – Ташкент: Уқитивчи, 1982. – 226 с. 14. Саранцев Г.И. Формирование математических понятий в средней школе // Математический вестник педвузов и университетов Волго-Вятского региона. – 1998. – №1. – С. 134–143. 15. Токарева Л.И. Формирование теоретических систем понятий у учащихся общеобразовательных школ // Наука и школа. – 2008. – №4. – С. 21–23.
Токарева Л.И. Формирование системы понятий «Тождества, уравнения, неравенства» в курсе математики средней школы // Математический вестник педвузов и ун-тов Волго-Вятского региона. – 2014. – Вып. 16. – С. 267–277.
Бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім деңгейлерінің жалпы білім беретін пәндері мен таңдау курстары бойынша ҥлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы (26, 52, 53, 104 қосымшалар). [Электронды ресурс]. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2200029767#z198 (қаралған кҥні 25.12.2024)
REFERENCES
Nysanbaev A., Seisenov B. Matematika degenіmіz ne? [What is mathematics?]. – Almaty: Gylym, 1991. – 152 b. [in Kazakh] 2. Abіlqasymova A.E. Matematikany oqytudyn teoriasy men adіstemesі: oqu quraly [Theory and methodology of teaching mathematics: training manual]. – Almaty: Bіlіm, 2005. – 272 b. [in Kazakh] 3. Davydov V.V. Vidy obobshenia v obuchenii: logiko-psihologicheskie problemy postroenia uchebnyh predmetov [Types of generalization in teaching: logical and psychological problems of constructing educational subjects]. – M.: Ped. ob-vo Rossii, 2000. – 480 s. [in Russian] 4. Talyzina N.F. Metodika obuchenia matematike. Formirovanie priemov matematicheskogo myshlenia: ucheb. posobie dlia vuzov [Methods of teaching mathematics. Formation of mathematical thinking techniques: studies. handbook for universities] / pod red. N.F. Talyzinoi. 2-e izd., pererab. i dop. – M.: Iurait, 2018. – 193 s. [in Russian] 5. Shvarc A. Rol chuvstvennyh predstavleni v matematicheskom poznanii i ponimanii matematiki [The role of sensory representations in mathematical cognition and understanding of mathematics] // Psihologicheskie issledovania: elektron. nauch. zhurn. – 2011. – №3(17). [Electronic resource]. URL: https://psystudy.ru /index.php/num/article/view/853/452 (date of access 25.12.2024) [in Russian] 6. Rahayu W.D., Rohaeti E.E., Yuliani A. Analysis of Mathematical Understanding Ability of MTs Students in West Bandung Regency // Jurnal Math Educator Nusantara: Wahana Publikasi Karya Tulis Ilmiah di Bidang Pendidikan Matematika. – 2018. – Vol. 4, №1. – P. 79–86. 7. Yunita A., Sovia A., Hamdunah H. Pemahaman konsep matematis mahasiswa menggunakan buku teks dengan pendekatan konstruktivisme [Understanding mathematical concepts of students using textbooks with a constructivist approach] // Jurnal Elemen. – 2020. – Vol. 6, №1. – P. 56–67. [in Indonesian] 8. Wibowo T. et al. The students‘ understanding of mathematical concepts in resolving the proof of induction // Journal of Physics: Conference Series. – IOP Publishing, 2019. – Vol. 1188, №1. – P. 012106. 9. Rahymbek D., Keneshov A. Matematikalyq ugymdardy oqytu [Teaching mathematical concepts]. – Zhezqazgan: ZhU, 1997. – 61 b. [in Kazakh] 10. Tuktamyshov N.K. Ponimanie matematiki kak formirovanie matematicheskoj kartiny mira [Understanding mathematics as the formation of a mathematical picture of the world] // Kazanski pedagogicheski zhurnal. – 2022. – №3 (152). – S. 93–98. [in Russian] 11. Chekmarev G.E., Fominyh S.O. K voprosu o formirovanii bazovyh poniati matematiki [On the formation of basic concepts of mathematics] // Vestnik Chuvashskogo gosudarstvennogo pedagogicheskogo universiteta im. I.Ia. Iakovleva. – 2022. – №4 (117). – S. 188–195. https://doi.org/10.37972/chgpu.2022.117.4.024 [in Russian] 12. Tonkih A.P. Za chistotu matematicheskogo iazyka [For the purity of mathematical language] // Upravlenie obrazovaniem: teoria i praktika. – 2023. – T. 13, №1. – S. 60–80. [in Russian] 13. Ikramov Dj. Matematicheskaia kultura shkolnika: Metodicheskie aspekty problemy razvitia myshlenia i iazyka shkolnikov pri obuchenii matematike [Mathematical culture of a student: Methodological aspects of the problem of developing students' thinking and language in teaching mathematics]. – Tashkent: Uqitivchi, 1982. – 226 s. [in Russian] 14. Sarancev G.I. Formirovanie matematicheskih poniati v srednei shkole [Formation of mathematical concepts in secondary school] // Matematicheski vestnik pedvuzov i universitetov Volgo-Viatskogo regiona. – 1998. – №1. – S. 134–143. [in Russian] 15. Tokareva L.I. Formirovanie teoreticheskih sistem poniati u uchashihsia obsheobrazovatelnyh shkol [Formation of theoretical systems of concepts among students of secondary schools] // Nauka i shkola. – 2008. – №4. – S. 21–23. [in Russian] 16. Tokareva L.I. Formirovanie sistemy poniati «Tozhdestva, uravnenia, neravenstva» v kurse matematiki srednei shkoly [Formation of the system of concepts ―Identities, equations, inequalities‖ in the course of secondary school mathematics] // Matematicheski vestnik pedvuzov i un-tov Volgo-Viatskogo regiona. – 2014. – Vyp. 16. – S. 267–277. [in Russian] 17. Bastauysh, negіzgі orta zhane zhalpy orta bіlіm dengeilerіnіn zhalpy bіlіm beretіn panderі men tandau kurstary boiynsha ulgіlіk oqu bagdarlamalaryn bekіtu turaly (26, 52, 53, 104 qosymshalar) [On approval of standard curricula for general education disciplines and elective courses of the levels of primary, basic secondary and general secondary education (annexes 26, 52, 53, 104)]. [Electronic resource]. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2200029767#z198 (date of access 25.12.2024) [in Kazakh]
