ФОРМЫ ЗЕМЕЛЬНОЙ СОБСТВЕННОСТИ И ЗЕМЕЛЬНЫЕ РЕСУРСЫ В БУХАРСКОМ ЭМИРАТЕ: ВОБКЕНТ/КОМОТ КАК ИСТОРИКО-ТЕРРИТОРИАЛЬНАЯ ЕДИНИЦА НА ОСНОВЕ ДОКУМЕНТОВ КОНЦА XVIII – НАЧАЛА XX ВЕКА

Mahfuza Abduvakhabova

doi:10.47526/3007-6366.6487

54 30

Yazarlar

Mahfuza Abduvakhabova Özbekistan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Ebu Reyhan Biruni Şarkiyat Enstitüsü https://orcid.org/0009-0001-4473-7755

DOI:

https://doi.org/10.47526/3007-6366.6487

Anahtar Kelimeler:

Buhara Emirliği; Vobkent/Komot; tarihî tuman; toprak mülkiyeti; vakıf; haraç; sulama.

Özet

Bu makalede, XVIII. yüzyılın sonlarından XX. yüzyılın başlarına kadar Buhara Emirliği’nde toprak kaynakları ve toprak mülkiyeti biçimleri, tarihî-bölgesel bir birim olarak Vobkent/Komot örneğinde incelenmektedir. Çalışmada “tuman” terimi, modern idarî ilçe anlamında değil, Buhara Emirliği sistemi içinde var olan yerel, bölgesel ve iktisadî-idarî alanın tarihî adı olarak kullanılmaktadır. Araştırmanın temel odağını, bölgede toprak ilişkilerinin hukukî ve iktisadî niteliğini ortaya koymaya imkân veren arşiv belgeleri, arazi alım-satım senetleri, vakıf malzemeleri ve ilmî literatürdeki bilgiler oluşturmaktadır.

Halvagaron köyü ile Amir-davon ve Raboti Eshon mevkilerine ait belgeler temelinde milk-i hurr-i holis, zamini harojiy, vakıf arazileri, amlak arazileri ve tanho gibi toprak mülkiyeti biçimleri analiz edilmektedir. Kaynaklarda toprağın yalnızca tarımsal üretim aracı olarak değil, aynı zamanda hukukî tescil, alım-satım, vergilendirme, miras ve vakıf tahsisi konusu olarak yer almasına özel önem verilmektedir. Belgelerde arazi miktarı tanab birimiyle, değeri Buhara aşrafî sikkeleriyle kaydedilmiş; sulama sistemi, değirmenler ve diğer iktisadî unsurlar hakkında da bilgiler verilmiştir.

Araştırma sonucunda, Vobkent/Komot’taki toprak ilişkilerinin Buhara Emirliği’nin genel tarımsal, malî ve hukukî sisteminin özelliklerini yansıttığı; bununla birlikte sulama, hisseli mülkiyet ve vakıf uygulamalarıyla bağlantılı yerel özellikleri de koruduğu sonucuna varılmıştır.

Yazar Biyografisi

Mahfuza Abduvakhabova, Özbekistan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Ebu Reyhan Biruni Şarkiyat Enstitüsü

Özbekistan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Ebu Reyhan Biruni Şarkiyat Enstitüsü temel doktora öğrencisi

(Taşkent, Özbekistan)

Referanslar

Ганиев А., Зинатуллаев З. Система сбора налогов и закята в Бухарском эмирате в XIX веке // ISJ Theoretical & Applied Science. 2020. Issue 10, Vol. 90. Philadelphia, USA. P. 313–317.

Азизов И. Ш. Д. И. Логофет о налоговой системе Бухарского эмирата в последней четверти XIX – начале XX века: противоречия взглядов и факты // Молодой ученый. 2014. № 3 (62). С. 689–692.

Хайитов Ш., Рахмонов К., Ахмадов О. Бухоро ва Бухорийларнинг жаҳоний шуҳрати. – Тошкент: Наврўз, 2020. – 320 б.

Ражабов Қ., Раҳмонов К. Вобкент тумани тарихи. Қисқача маълумотнома. – Тошкент: Tafakkur, 2015. – Б. 4–5, 22, 27–28, 52–53.

Собрание исторических документов Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни. Том I. – Ташкент: Фан, 2023. Папка № 30, инв. № 20. Документ о продаже земли в местности Амир-давон тумана Комот. 1218/1813 г. – С. 293.