İslam ve Hıristiyan Düşüncesinde Âlemin Ezeliliği: Râzî ve Aquinas Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

46 13

Özet

Bu makale, Ortaçağ İslam ve Hıristiyan düşüncesindeki âlemin ezeliliği tartışmalarını Fahreddin Râzî ve Thomas Aquinas’ın görüşleri üzerinden karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışmada vahyin, akli delillerin ve yerleşik teolojik yorumların yaratma anlayışını nasıl şekillendirdiği ele alınmaktadır. Yaratmanın zorunlu olarak zamanda bir başlangıç gerektirip gerektirmediği ve ezeli bir âlemin Tanrı’dan bağımsız sayılıp sayılamayacağı temel sorular olarak tartışılmaktadır. Bu çerçevede İbn Sînâ’nın etkisine ve zorunlu varlık ile mümkün varlık ayrımına özel önem verilmektedir. Tanrı’nın sıfatlarından, fiziksel âlemin tabiatından ve sonsuzluk kavramından hareketle geliştirilen deliller de değerlendirilmektedir. Makale, Râzî ve Aquinas’ın başlangıçsız yaratma imkânını ciddiye alarak kendi geleneklerindeki yaygın teolojik yaklaşımlardan ayrıldıklarını göstermektedir. Her iki düşünür de âlemin ezeliliğini veya zamanda başlangıcını savunan delillerin kesin ispat sağladığını kabul etmemektedir. Bununla birlikte vahyin yorumlanması bakımından aralarında önemli bir farklılık bulunmaktadır. Râzî farklı yorumlara daha geniş alan tanırken Aquinas, âlemin başlangıcını akılla kanıtlanabilir bir sonuç olarak değil, iman esası olarak benimsemektedir. Bu farklılık, iki gelenekte dinî öğreti ile felsefi düşüncenin ilişkisini anlamaya katkı sağlamaktadır. Karşılaştırma sonucunda, her iki düşünürün de yaratmayı yalnızca zamansal başlangıç üzerinden açıklamak yerine âlemin var olmak ve varlığını sürdürmek için Tanrı’ya bütünüyle bağımlı oluşunu öne çıkardığı ortaya konulmaktadır.