Osmanlı Devlet Arşivinde Ahmed Yesevi ve Yesevilik: Seyyid Ahmed Yesevi Evladı Şeyh Zengi'nin Hac Yolculuğu

28 47

Özet

Bu çalışma, Osmanlı Devlet Arşivi’nde yer alan ve Türkistan’dan gelen hacıların İstanbul’u ziyaret ettikten sonra hac yolculuklarına devam ettiklerini bildiren bir belgeyi incelemektedir. XVI. yüzyıldan itibaren Mekke ve Medine’nin idaresi Osmanlı Devleti’nin sorumluluğuna girmiştir. Bu süreçte Türkistanlı hacılar, Safevi Devleti ile Rusların bölgedeki hâkimiyeti sebebiyle geleneksel hac güzergâhlarını değiştirmiş ve yolculuklarını uzatarak İstanbul’a uğramaya başlamışlardır. İstanbul hem Osmanlı Devleti’nin başkenti olması hem de sultanın halife sıfatını taşıması nedeniyle hacılar için önemli bir durak hâline gelmiştir. Belgelerde, Ahmed Yesevi evlatlarından Şeyh Zengi’nin İstanbul’a geldiği ve gelişini padişaha bildirdiği kayıtlıdır. Şeyh Zengi’nin hac maksadıyla İstanbul’da bulunduğunu bildirmesinin ardından padişah, Şam valisine Şeyh Zengi ile ilgilenilmesi yönünde emir vermiştir. Belgede ayrıca Buhara’dan İstanbul’a gelen Türkistan hacılarının yolculuğuna değinilmekte ve bu hacılar arasında Şeyh Zengi’nin yanı sıra dervişlerinin de bulunduğu belirtilmektedir. Seyahat süresince hacıların güvenliğinin sağlanması, kendilerine zarar verilmemesi, ihtiyaçlarının karşılanması ve yolculuk boyunca kılavuzluk yapılması gibi hususlar açık şekilde ifade edilmektedir. Bu belge, Ahmed Yesevi, onun evlatları ve dervişlerinin Osmanlı devlet adamları tarafından tanındığını ve Osmanlı sınırları içerisinde himaye edilerek desteklendiklerini göstermesi bakımından önem taşımaktadır.