Ebu Nasr el-Fârâbî’nin Eserlerinde Felsefe ve Topluma Sinerjetik Bakış: Temel İlkeler ve Güncel Önemi

89 11

Özet

Bu makalede, Abu Nasr el-Fârâbî’nin felsefî mirası, çağdaş bilim felsefesinde özörgütlenme süreçlerini, doğrusal olmayan dinamikleri ve karmaşık toplumsal sistemlerin işleyişini analiz etmek için kullanılan sinerjetik yaklaşım perspektifinden ele alınmaktadır. Araştırmanın güncelliği, disiplinlerarası çalışmaların artması ve küresel dönüşümler ile belirsizlik koşullarında toplumun istikrar ve uyum mekanizmalarını açıklayabilecek kavramlara duyulan ihtiyaçtan kaynaklanmaktadır. Çalışmada, Fârâbî’nin özellikle “erdemli şehir” öğretisi ile akıl, bilgi ve ahlâkın rolüne ilişkin sosyo-felsefî düşüncelerinin, sinerjetiğin temel ilkelerini büyük ölçüde öncelediği gösterilmektedir. Fârâbî’ye göre toplum, istikrarın dışsal zorlamayla değil; unsurlarının uyumlu etkileşimi, ortak iyiliğe yönelim ve içsel düzenleyici mekanizmalar sayesinde sağlandığı, bütüncül, çok katmanlı ve dinamik bir sistem olarak ele alınmaktadır. Makalede, erdem kavramı kişiliğin özörgütlenmesinin içsel bir “çekicisi” (atraktörü) olarak değerlendirilmekte; iletişim, işbirliği ve toplumsal eğitimin toplumsal düzenin korunmasındaki rolüne özel önem verilmektedir. Fârâbî felsefesinin sinerjetik bir okumayla ele alınması, yeni araştırma ufukları açmakta ve onun düşüncelerinin XXI. yüzyılda çağdaş toplumsal süreçlerin, sürdürülebilir kalkınma sorunlarının, toplumsal sorumluluğun ve insan–toplum ilişkilerinin uyumlaştırılmasının analizinde metodolojik bir kaynak olarak değerlendirilmesine imkân tanımaktadır.