ГЕНДЕРЛІК БІЛІМ БЕРУДЕ «АҚ ЖОЛ ГАЗЕТІ ЖАРИЯЛАНЫМДАРЫНЫҢ ДЕРЕКТЕРІН ҚОЛДАНУ
5 12
Кілт сөздер:
«Ақ жол» газеті, әйел теңдігі, қалың мал, әмеңгерлік, неке заңы, гендерлік саясат, гендерлік білім.Аңдатпа
ХХ ғасырдың бас кезінде қазақ қоғамында кӛтерілген әйел теңдігі мәселесі кеңестік биліктің алғашқы жылдарынан бастап ҧлт зиялыларының бастамасымен ауқымды саяси және мәдени-әлеуметтік саясатқа айналды. Тҥркістан Автономиялы Кеңестік социалистік Республикасы аумағында бҧл мәселе барынша ӛткір сипат алды. Республика орталық билігінің қазақ тіліндегі баспасӛз органы ретінде жарық кӛрген «Ақ жол» газетінде ӛлкедегі әйел теңдігін орнықтыру науқанына қатысты кӛптеген мақалалар жарық кӛрді. Осы мақалалардың мәліметтеріне жасалған талдау тақырыптың тарихын кеңінен тарқатуға мҥмкіндік береді. Тҥркістан ӛлкесінде әйел теңдігіне қатысты жҥргізілген саяси және мәдени реформа тарихын және әйел теңдігі мәселесінің тарихын ғылыми қалпына келтіру; әйел теңдігіне қатысты атқарылған ҥкіметтік шаралардың тиімділігін бағалау, «Ақ жол» газетінде тақырыпқа қатысты жарық кӛрген мақалалардың мәліметтерін гендерлік білім беруде қолдану міндеттері алға қойылады.
Мақалада «Ақ жол» газетінде жарияланған деректердің ӛлкедегі кеңестік биліктің әйел теңдігін орнықтыруға бағытталған саясаты талданды. Жаңа қоғамдық қатынастарды орнықтыру жағдайында әйел теңдігі мәселесін ҧлттық идея деңгейінде кӛтергені ҧлт зиялыларының шығармашылығына баға берілді. Тҥркістан ӛлкесіндегі қоғамдық қатынастарды модернизациялауда әйел теңдігіне басты саяси-әлеуметтік міндеттердің бірі деген баға берілді, гендерлік мәселені ҧлттық идея деңгейіне кӛтерген алаштық қайраткерлердің әрекеті кеңестік реформалармен кірігіп, барынша нәтижелі болғандығы дәлелденді.
Әдебиеттер тізімі
Elgqvist‐Saltzman I. Straight Roads and Winding Tracks: Swedish educational policy from a gender equality perspective // Gender and Education. – 2006. – Vol. 4, Issue 1-2. – P. 41–56. https://doi.org/10.1080/0954025920040104
Carlson M., Kanci T. The nationalised and gendered citizen in a global world – examples from textbooks, policy and steering documents in Turkey and Sweden // Gender and Education. – 2017. – Vol. 29, Issue 3. – P. 313–331.
Zippel K., Marx Ferree M., Zimmermann K. Gender equality in German universities: vernacularising the battle for the best brains // Gender and Education. – 2016. – Vol. 28, Issue 7. – P. 867–885. https://doi.org/10.1080/09540253.2015.1123229
Темірбекова Ж., Ергебеков М. Кіріспе немесе гендерлік зерттеулердің маңызы жайында // Кіт.: Гендер және Қазақстан қоғамы. – Алматы: «DELUXE Printery» баспаханасы, 2022. – Б. 5–8.
Каримова Б., Қуантайҧлы Н., Тӛлепберген Б. Кӛркем мәтіннің гендерлік ерекшеліктері // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2023. – №4 (130). – Б. 89–100. https://doi.org/10.47526/2023-4/2664- 0686.08 Б.89
Ағабекова Ж.А., Салимжанова А.С. Қазақстандағы гендерлік лингвистиканың ғылыми негіздері // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2024. – №4 (134). – Б. 33–47. https://doi.org/10.47526/2024-4/2664-0686.103
Қылышбаева Б.Н. Гендерлік білімнің тҧлғаның қалыптасуына ықпалы // Известие НАН РК. Серия общественных наук. – 2010. – №5. – Б. 105–107.
Бекебаева А., Атаева Т. Қазақстан Республикасындағы гендерлік білім берудің стратегиялары мен нәтижелері //Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ҧлттық университетінің хабаршысы. Саяси ғылымдар. Аймақтану. Шығыстану. Тҥркітану сериясы. – 2024. – №146(1). – Б. 97–109. 9. Әлқожаева Н.С. Қазіргі кездегі гендерлік білім мәселесі // ҚазҦУ хабаршысы. Педагогикалық серия. – 2011. – №3 (34). – Б. 54–57.
Ресей Социалистік Федеративтік Кеңестер Республикасының Конституциясы. 10 шілде 1918 ж. [Электронды ресурс]. URL: http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/cnst1918.htm (қаралған кҥні 10.10.2024)
«Алаш» қозғалысы / Қҧраст. Е. Тілешов, Д. Қамзабекҧлы, И. Нҧрахмет. – Алматы: «Сардар» баспа ҥйі, 2008. – 324 б.
«Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 1 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – 380 б.
«Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 3 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – 383 б.
Жизнь и деятельность представителей казахской интеллигенции в Туркестане. Сборник документов и материалов. Часть ІІ. – Шымкент: Арыс, 2004. – 277 с.
Қазақстан Хҥкіметінің неке туралы шығарған низамы. Сот Комиссары Әлібеков // Кіт.: «Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 1 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – Б. 67–69.
Сара Есова. Қазақстанда әйелдер ісі. // Кіт.: «Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 3 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – Б. 329–330. 17. Сара Есова. Әйел бостандығы // Кіт.: «Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 4 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – Б. 266–268.
«Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 2 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. 384 б.
Тҥркістан қазақ-қырғыз еңбекшілерінің тҧңғыш сиезі (Әулиеата 20-30-шы февраль 1921-ші жыл) 27-ші январь ерте мәжілістің ақыры // Кіт.: «Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 2 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – Б. 282–283.
«Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 4 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – 384 б.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ҧлттық қҧрылтайдың «Адал адам – Адал еңбек – Адал табыс» атты ҥшінші отырысында сӛйлеген сӛзі [Электронды ресурс]. URL: URL: https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-ulttyk-kuryltaydyn-adal-adam-adal-enbek-adal-tabys-atty-ushinshi-otyrysynda-soylegen-sozi-1525727 (қаралған кҥні 11.06.2024)
REFERENCES
Elgqvist‐Saltzman I. Straight Roads and Winding Tracks: Swedish educational policy from a gender equality perspective // Gender and Education. – 2006. – Vol. 4, Issue 1-2. – P. 41–56. https://doi.org/10.1080/0954025920040104
Carlson M., Kanci T. The nationalised and gendered citizen in a global world – examples from textbooks, policy and steering documents in Turkey and Sweden // Gender and Education. – 2017. – Vol. 29, Issue 3. – P. 313–331.
Zippel K., Marx Ferree M., Zimmermann K. Gender equality in German universities: vernacularising the battle for the best brains // Gender and Education. – 2016. – Vol. 28, Issue 7. – P. 867–885. https://doi.org/10.1080/09540253.2015.1123229
Temіrbekova Zh., Ergebekov M. Kіrіspe nemese genderlіk zertteulerdіn manyzy zhaiynda [Introduction or on the importance of gender studies] // Kit.: Gender zhane Qazaqstan qogamy. – Almaty: «DELUXE Printery» baspahanasy, 2022. – B. 5–8. [in Kazakh]
Karimova B., Quantaiuly N., Tolepbergen B. Korkem matіnnіn genderlіk erekshelіkterі [Gender features of a literary text] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2023. – №4 (130). – B. 89–100. https://doi.org/10.47526/2023-4/2664- 0686.08 B.89. [in Kazakh]
Agabekova Zh.A., Salimzhanova A.S. Qazaqstandagy genderlіk lingvistikanyn gylymi negіzderі // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2024. – №4 (134). – B. 33–47. https://doi.org/10.47526/2024-4/2664-0686.103 [in Kazakh]
Qylyshbaeva B.N. Gendrlik bilimnin tulganyn qalyptasuyna yqpaly [Influence of gender education on personality formation] // Izvestie NAN RK. Seria obshestvennyh nauk. – 2010. – №5. – B. 105–107. [in Kazakh]
Bekebaeva A., Ataeva T. Qazaqstan Respublikasyndagy genderlik bilim berudin strategialary men natijeleri [Strategies and results of gender education in the Republic of Kazakhstan] // L.N. Gumilev atyndagy Eurazia ulttyq universitetinin habarshysy. Sayasi gylymdar. Aymaqtanu. Shygystanu. Turkitanu seriasy. – 2024. – №146(1). – B. 97–109. [in Kazakh]
Alqojaeva N.S. Qazirgi kezdegi genderlik bilim maselesi [The problem of gender education in modern times] // QazUU habarshysy. Pedagogikalyq seria. – 2011. – №3 (34). – B. 54–57. [in Kazakh]
Resei Socialistіk Federativtіk Kenester respublikasynyn Konstituciasy. [Constitution of the Russian Socialist Federative Soviet Republic]. 10 shilde 1918 zh. [Electronic resource]. URL: http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/cnst1918.htm. (date of access 10.05.2024) [in Kazakh]
«Alash» qozgalysy [―Alash‖ movement] / Qurast. E. Tіleshov, D. Qamzabekuly, I. Nurahmet. – Almaty: «Sardar» baspa uii, 2008. – 324 b. [in Kazakh]
«Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 1 tom. [―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 1] / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – 380 b. [in Kazakh]. 13. «Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 3 tom [―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 3] / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – 383 b. [in Kazakh]
Zhizn i deiatelnost predstavitelei kazakhskoi intelligencii v Turkestane. Sbornik dokumentov i materialov [Life and activities of representatives of the Kazakh intelligentsia in Turkestan. Collection of documents and materials]. Chast ІІ. – Shymkent: Arys, 2004. – 277 s. [in Russian]
Qazaqstan Hukіmetіnіn neke turaly shygargan nizamy. Sot Komissary Alіbekov // Kit.: «Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 1 tom / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. [Regulations on marriage issued by the Government of Kazakhstan. Judicial Commissioner Alibekov // In: ―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 1]. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – B. 67–69. [in Kazakh]
Esova Sara. Qazaqstanda aielder іsі // Kit.: «Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 3 tom / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy [Sarah Esova. Women's affairs in Kazakhstan // In: ―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 3]. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – B. 329–330. [in Kazakh]
Esova Sara. Aiel bostandygy // Kit.: «Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 4 tom / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. [Sarah Esova. Women's freedom // In: ―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 4] – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – B. 266–268. [in Kazakh]
«Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 2 tom // Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. [―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume]. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. 384 b. [in Kazakh]
Turkіstan qazaq-qyrgyz enbekshіlerіnіn tungysh siezі (Aulieata 20-30-shy fevral 1921-shі zhyl) 27-shі ianvar erte mazhіlіstіn aqyry // Kit.: «Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 2 tom / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. [Turkistan is the first of the Kazakh-Kyrgyz workers // In: [―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 2]. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – B. 282–283. [in Kazakh]
«Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq 4 tom / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. [―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 4]. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – 384 b. [in Kazakh]
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyn Ulttyq quryltaidyn «Adal adam – Adal enbek – Adal tabys» atty ushіnshі otyrysynda soilegen sozі [Speech of the head of State Kassym-Jomart Tokayev at the third meeting of the National kurultai ―Honest man – honest work – honest success"]. [Electronic resource]. URL: https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-ulttyk-kuryltaydyn-adal-adam-adal-enbek-adal-tabys-atty-ushinshi-otyrysynda-soylegen-sozi-1525727 (date of access 11.06.2024) [in Kazakh]
