БИОЛОГИЯ МАМАНДЫҒЫ СТУДЕНТТЕРІНІҢ МЕТАПӘНДІК ҚҰЗЫРЕТТІЛІКТЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ДИАГНОСТИКАЛАУ
3 16
Кілт сөздер:
метапәндік қҧзыреттіліктер, қалыптастыру, биолог студенттер, курс, диагностика, теориялық, практикалық мазмҧн.Аңдатпа
Мемлекеттік білім беру стандартының негізгі талаптарына негізделе отырып, білім алушылардың пәндік, мета-пәндік қҧзыреттіліктерін қалыптастыру және дамыту жоғары білім жҥйесінінің маңызды мәселелерінің бірі. Сонымен қатар, «оқытудың мета-пәндік нәтижелері, мета-пәндік қҧзыреттілік» ҧғымдары ғылыми-педагогикалық әдебиеттерде әлі жеткілікті тҥрде қамтылмаған. Осыған байланысты, болашақ мҧғалімді даярлауда жоғары білім беруде негізгі білім беру бағдарламаларын меңгерге отырып, білім алушыларда мета-пәндік қҧзыреттіліктерді қалыптастыру және дамыту бойынша мақсатты жалпы кәсіптік және пәндік-әдістемелік даярлау қажеттілігі туындайды. Метапәндік қҧзыреттіліктерді қалыптастыру бір немесе бірнеше пәндер шеңберімен шектелмейді. Бҧл білім берудің мақсаттары мен міндеттерін, пәндердің мазмҧнын, білім алушылармен жҧмыс жасаудың нысандарын, әдістері мен технологияларын интеграциялау арқылы қҧрылуы, оқытудың, тәрбиелеудің және дамытудың интегративті нәтижесіне бағдарлануы қажет ҥздіксіз, кҥрделі процесс. Зерттеу жҧмысының негізгі мақсаты заманауи білім беру парадигмасы жағдайында биолог студенттердің метапәндік қҧзыреттіліктерін қалыптастыру. Зерттеудің ғылыми жаңалығы биолог студенттердің метапәндік қҧзыреттіліктерін қалыптастыру мақсатында метапәндік тәсіл идеясын қолдану туралы мәселе алғаш рет туындайтындығымен, сондай-ақ болашақ биология мҧғалімдерінің кәсіби қҧзыреттіліктерін қалыптастыру процесінде қҧзыреттілік және мета-пәндік тәсілдердің ӛзара байланысы мен толықтырылуының мәнін анықтайтындығымен анықталады. Диагностика барысында студенттердің метапәндік қҧзыреттіліктерінің қалыптасуын анықтау критерийлері, кӛрсеткіштері мен деңгейлері қарастырылды. Метапәндік қҧзыреттіліктердің қалыптасу деңгейін салыстыру ҥшін анықтаушы эксперименттің нәтижелері курстар бойынша жҥргізілді. Қойылған міндеттерді шешу ҥшін «Биология» мамандығы студенттерінің мотивациялық критерий бойынша метапәндік қҧзыреттіліктерді қалыптастыру жағдайын зерттедік. Студенттердің метапәндік қҧзыреттіліктерді қалыптастыруға мотивациясын диагностикалау бойынша зерттеу жҧмыстары сауалнама негізінде жҥргізілді, жҥргізілген сауалнама биолог студенттердің метапәндік қҧзыреттіліктерді қалыптастыруға деген қызығушылықтары мен кӛзқарастарын анықтауға арналған. Зерттеуде алынған нәтижелер студенттердің метапәндік қҧзыреттіліктер, олардың болашақ мамандықтағы маңыздылығы және оларды қалыптастыру тәсілдері туралы белгілі бір тҥсінігі бар екенін кӛрсетті. Сауалнама нәтижесінде алынған мәліметтер 3 және 4-курс студенттерінің метапәндік қҧзыреттіліктерін қалыптастыру тҥсінігі мен жолдарын ҧғынуы 2-курс студенттеріне қарағанда жоғары екенін кӛрсетеді. Бҧл нәтиже жоғары курс студенттерінің педагогикалық практикадан ӛту тәжірибесі бар екендігіне байланысты және білім алу барысында бірнеше пәндер мазмҧнының игерілуімен айқындалады. Алдымызға қойылған мақсатқа сай білім алушыларға тапсырмалар жҥйесі дайындалды, олар қалыптастырушы эксперимент кезеңінде қолданылады.
Әдебиеттер тізімі
Harvest A. Development of students‘ learning to learn competence in primary science // Education Sciences. – 2020. – №10(11). https://doi.org/10.3390/educ/sci10110325
Hughes A.J., Partida E. Promoting preservice stem education teachers' metacognitive awareness: Professional development designed to improve teacher metacognitive awareness // Journal of Technology Education. – 2020. – №32(1). – P. 5–20. http://doi.org/10.21061/jte.v32i1.a.
Jackson D., Fleming J., Rowe A. Enabling the transfer of skills and knowledge across classroom and work contexts // Vocations and Learning. – 2019. – №12(3). – P. 459–478. https://doi.org/10.1007/s12186-019-09224-1
Xiaojing Weng, Oi-Lam Ng, Thomas K.F. Chiu. Competency development of pre-service teachers during video-based learning: A systematic literature review and meta-analysis // Computers & Education. – 2023. – Vol. 199. – 104790. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2023.104790
Sazanova E.A., Itsenko I.A. Аnalyses of modern tendencies in educa-tional area of russia from the possession of possibilities and their realization with the help of pedagogical technologies // European Social Science Journal. – 2014. –№ 5-2 (44). – С. 71-75.
Esther Lopez-Martín, Belen Gutierrez-de-Rozas, Ana María Gonzalez-Benito, Eva Exposito-Casas Why Do Teachers Matter? A Meta-Analytic Review of how Teacher Characteristics and Competencies Affect Students‘Academic Achievement // International Journal of Educational Research. – 2023. – Vol. 120. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2023.102199
Yi Jiang, Linjia Zhang, Chun Chen, Latent profiles of Chinese students' social-emotional learning competencies and their associations with academic motivation and achievement // Learning and Individual Differences. – 2024. – Vol. 116. 102580. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2024.102580
Enes Şimşek, Aslı Akdeniz Kudubeş, Remziye Semerci Şahin. The predictive effect of nursing students' attitudes and acceptance towards artificial intelligence on their clinical competencies // Teaching and Learning in Nursing. – 2025. – Vol. 20, Issue 3. – P. e806-e814. https://doi.org/10.1016/j.teln.2025.02.036
Ozturk N. Assessing metacognition: Theory and practices // International Journal of Assessment Tools in Education. – 2017. – №4. – P. 134–134. https://doi.org/10.21449/ijate.298299
Громыко Н.В. Мыследеятельностная педагогика и новое содержание образования // В кн.: Метапредметы как средство формирования рефлексивного мышления у школьников. – М.: АПКиПРО, 2004. – С. 9–13. / Gromyko N.V. Mysledeiatelnostnaia pedagogika i novoe soderzhanie obrazovania // V kn.: Metapredmety kak sredstvo formirovania refleksivnogo myshlenia u shkolnikov [Pedagogy of thinking and the new content of education // In: Meta-subjects as a means of forming reflexive thinking in schoolchildren]. – M.: APKiPRO, 2004. – S. 9–13. [in Russian]
Kaldybay K., Kumarbekuly S., Sharipkhanova A., Dautova Z., Afanasenkova I., Tarlaubay M., Identifying the factors that influence students‘ academic performance as a function of teaching qualities in Ahmed Yasawi International Kazakh-Turkish University // Journal of Ecohumanism. – 2024. – Vol. 3, №6. – P. 859–868. https://doi.org/10.62754/joe.v3i6.4056
Metalichenko R.K. Integrated learning technology as a means of forming the general cultural competence of students // Social Policy and Social Partnership. – 2025. – Vol. 1. – P. 26–34. https://doi.org/10.33920/pol-01-2501-02
Shaikhova B., Kumarbekuly S., Igissinova Z., Manapova S., Tantybayeva B. Attainment and the development of the teaching competence of newly hired university teachers // Journal of Ecohumanism. – 2024. – Vol. 3, №4. – P. 2387–2394. https://doi.org/10.62754/joe.v3i4.3762
Antiojo E.F., Mendoza J.B. Examining the effectiveness of integrated learning strategies on science mastery level // International Journal for Multidisciplinary. – 2024. – Vol. 6, №3. – P. 123–130. https://doi.org/10.36948/ijfmr.2024.v06i03.22072
