Использование источников из публикаций газеты «Ак жол в гендерном образовании
5 12
Ключевые слова:
газета «Ак жол», гендерная политика, равенство женщин, калым, аменгерство, закон о браке, гендерное образование.Аннотация
Вопрос женского равноправия, возникший в казахском обществе в начале XX века, превратился в масштабную политическую, культурную и социальную кампанию, инициированную национальной интеллигенцией с первых лет советской власти. На территории Туркестанской АССР эта проблема обострилась. Газета «Ак жол», издаваемая как казахскоязычный печатный орган центрального правительства республики, опубликовала множество статей, связанных с кампанией по установлению равенства женщин в регионе. Анализ данных этих статей позволяет широко распространить историю темы. Выдвигаются задачи научной реконструкции истории политической и культурной реформы, проводимой в Туркестанском крае в отношении равенства женщин и истории вопроса равенства женщин; оценки эффективности проведенных правительственных мер в отношении равенства женщин, использования в гендерном образовании сведений статей, опубликованных в газете «Ак жол» по теме.
В статье проанализирована политика советской власти в регионе, направленная на установление женского равноправия, опубликованная в газете «Ак жол». Было оценено творчество отечественных интеллегентов, поднявших проблему равноправия женщин на уровень национальной идеи в контексте становления новых общественных отношений. Равенство женщин было одной из главных социальных задач в модернизации общественных отношений в Туркестанском крае. Наиболее эффективными оказались действия деятелей Алаш, поднявших гендерный вопрос на уровень национальной идеи, в сочетании с советскими реформами.
Библиографические ссылки
Elgqvist‐Saltzman I. Straight Roads and Winding Tracks: Swedish educational policy from a gender equality perspective // Gender and Education. – 2006. – Vol. 4, Issue 1-2. – P. 41–56. https://doi.org/10.1080/0954025920040104
Carlson M., Kanci T. The nationalised and gendered citizen in a global world – examples from textbooks, policy and steering documents in Turkey and Sweden // Gender and Education. – 2017. – Vol. 29, Issue 3. – P. 313–331.
Zippel K., Marx Ferree M., Zimmermann K. Gender equality in German universities: vernacularising the battle for the best brains // Gender and Education. – 2016. – Vol. 28, Issue 7. – P. 867–885. https://doi.org/10.1080/09540253.2015.1123229
Темірбекова Ж., Ергебеков М. Кіріспе немесе гендерлік зерттеулердің маңызы жайында // Кіт.: Гендер және Қазақстан қоғамы. – Алматы: «DELUXE Printery» баспаханасы, 2022. – Б. 5–8.
Каримова Б., Қуантайҧлы Н., Тӛлепберген Б. Кӛркем мәтіннің гендерлік ерекшеліктері // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2023. – №4 (130). – Б. 89–100. https://doi.org/10.47526/2023-4/2664- 0686.08 Б.89
Ағабекова Ж.А., Салимжанова А.С. Қазақстандағы гендерлік лингвистиканың ғылыми негіздері // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2024. – №4 (134). – Б. 33–47. https://doi.org/10.47526/2024-4/2664-0686.103
Қылышбаева Б.Н. Гендерлік білімнің тҧлғаның қалыптасуына ықпалы // Известие НАН РК. Серия общественных наук. – 2010. – №5. – Б. 105–107.
Бекебаева А., Атаева Т. Қазақстан Республикасындағы гендерлік білім берудің стратегиялары мен нәтижелері //Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ҧлттық университетінің хабаршысы. Саяси ғылымдар. Аймақтану. Шығыстану. Тҥркітану сериясы. – 2024. – №146(1). – Б. 97–109. 9. Әлқожаева Н.С. Қазіргі кездегі гендерлік білім мәселесі // ҚазҦУ хабаршысы. Педагогикалық серия. – 2011. – №3 (34). – Б. 54–57.
Ресей Социалистік Федеративтік Кеңестер Республикасының Конституциясы. 10 шілде 1918 ж. [Электронды ресурс]. URL: http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/cnst1918.htm (қаралған кҥні 10.10.2024)
«Алаш» қозғалысы / Қҧраст. Е. Тілешов, Д. Қамзабекҧлы, И. Нҧрахмет. – Алматы: «Сардар» баспа ҥйі, 2008. – 324 б.
«Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 1 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – 380 б.
«Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 3 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – 383 б.
Жизнь и деятельность представителей казахской интеллигенции в Туркестане. Сборник документов и материалов. Часть ІІ. – Шымкент: Арыс, 2004. – 277 с.
Қазақстан Хҥкіметінің неке туралы шығарған низамы. Сот Комиссары Әлібеков // Кіт.: «Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 1 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – Б. 67–69.
Сара Есова. Қазақстанда әйелдер ісі. // Кіт.: «Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 3 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – Б. 329–330. 17. Сара Есова. Әйел бостандығы // Кіт.: «Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 4 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – Б. 266–268.
«Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 2 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. 384 б.
Тҥркістан қазақ-қырғыз еңбекшілерінің тҧңғыш сиезі (Әулиеата 20-30-шы февраль 1921-ші жыл) 27-ші январь ерте мәжілістің ақыры // Кіт.: «Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 2 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – Б. 282–283.
«Ақ жол» (газеті). Кӛптомдық. 4 том / Қҧраст. Х. Есенқарақызы. – Нҧр-Сҧлтан: «Алашорда» қоғамдық қоры, 2020. – 384 б.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ҧлттық қҧрылтайдың «Адал адам – Адал еңбек – Адал табыс» атты ҥшінші отырысында сӛйлеген сӛзі [Электронды ресурс]. URL: URL: https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-ulttyk-kuryltaydyn-adal-adam-adal-enbek-adal-tabys-atty-ushinshi-otyrysynda-soylegen-sozi-1525727 (қаралған кҥні 11.06.2024)
REFERENCES
Elgqvist‐Saltzman I. Straight Roads and Winding Tracks: Swedish educational policy from a gender equality perspective // Gender and Education. – 2006. – Vol. 4, Issue 1-2. – P. 41–56. https://doi.org/10.1080/0954025920040104
Carlson M., Kanci T. The nationalised and gendered citizen in a global world – examples from textbooks, policy and steering documents in Turkey and Sweden // Gender and Education. – 2017. – Vol. 29, Issue 3. – P. 313–331.
Zippel K., Marx Ferree M., Zimmermann K. Gender equality in German universities: vernacularising the battle for the best brains // Gender and Education. – 2016. – Vol. 28, Issue 7. – P. 867–885. https://doi.org/10.1080/09540253.2015.1123229
Temіrbekova Zh., Ergebekov M. Kіrіspe nemese genderlіk zertteulerdіn manyzy zhaiynda [Introduction or on the importance of gender studies] // Kit.: Gender zhane Qazaqstan qogamy. – Almaty: «DELUXE Printery» baspahanasy, 2022. – B. 5–8. [in Kazakh]
Karimova B., Quantaiuly N., Tolepbergen B. Korkem matіnnіn genderlіk erekshelіkterі [Gender features of a literary text] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2023. – №4 (130). – B. 89–100. https://doi.org/10.47526/2023-4/2664- 0686.08 B.89. [in Kazakh]
Agabekova Zh.A., Salimzhanova A.S. Qazaqstandagy genderlіk lingvistikanyn gylymi negіzderі // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2024. – №4 (134). – B. 33–47. https://doi.org/10.47526/2024-4/2664-0686.103 [in Kazakh]
Qylyshbaeva B.N. Gendrlik bilimnin tulganyn qalyptasuyna yqpaly [Influence of gender education on personality formation] // Izvestie NAN RK. Seria obshestvennyh nauk. – 2010. – №5. – B. 105–107. [in Kazakh]
Bekebaeva A., Ataeva T. Qazaqstan Respublikasyndagy genderlik bilim berudin strategialary men natijeleri [Strategies and results of gender education in the Republic of Kazakhstan] // L.N. Gumilev atyndagy Eurazia ulttyq universitetinin habarshysy. Sayasi gylymdar. Aymaqtanu. Shygystanu. Turkitanu seriasy. – 2024. – №146(1). – B. 97–109. [in Kazakh]
Alqojaeva N.S. Qazirgi kezdegi genderlik bilim maselesi [The problem of gender education in modern times] // QazUU habarshysy. Pedagogikalyq seria. – 2011. – №3 (34). – B. 54–57. [in Kazakh]
Resei Socialistіk Federativtіk Kenester respublikasynyn Konstituciasy. [Constitution of the Russian Socialist Federative Soviet Republic]. 10 shilde 1918 zh. [Electronic resource]. URL: http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/cnst1918.htm. (date of access 10.05.2024) [in Kazakh]
«Alash» qozgalysy [―Alash‖ movement] / Qurast. E. Tіleshov, D. Qamzabekuly, I. Nurahmet. – Almaty: «Sardar» baspa uii, 2008. – 324 b. [in Kazakh]
«Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 1 tom. [―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 1] / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – 380 b. [in Kazakh]. 13. «Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 3 tom [―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 3] / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – 383 b. [in Kazakh]
Zhizn i deiatelnost predstavitelei kazakhskoi intelligencii v Turkestane. Sbornik dokumentov i materialov [Life and activities of representatives of the Kazakh intelligentsia in Turkestan. Collection of documents and materials]. Chast ІІ. – Shymkent: Arys, 2004. – 277 s. [in Russian]
Qazaqstan Hukіmetіnіn neke turaly shygargan nizamy. Sot Komissary Alіbekov // Kit.: «Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 1 tom / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. [Regulations on marriage issued by the Government of Kazakhstan. Judicial Commissioner Alibekov // In: ―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 1]. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – B. 67–69. [in Kazakh]
Esova Sara. Qazaqstanda aielder іsі // Kit.: «Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 3 tom / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy [Sarah Esova. Women's affairs in Kazakhstan // In: ―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 3]. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – B. 329–330. [in Kazakh]
Esova Sara. Aiel bostandygy // Kit.: «Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 4 tom / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. [Sarah Esova. Women's freedom // In: ―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 4] – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – B. 266–268. [in Kazakh]
«Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 2 tom // Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. [―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume]. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. 384 b. [in Kazakh]
Turkіstan qazaq-qyrgyz enbekshіlerіnіn tungysh siezі (Aulieata 20-30-shy fevral 1921-shі zhyl) 27-shі ianvar erte mazhіlіstіn aqyry // Kit.: «Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq. 2 tom / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. [Turkistan is the first of the Kazakh-Kyrgyz workers // In: [―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 2]. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – B. 282–283. [in Kazakh]
«Aq zhol» (gazetі). Koptomdyq 4 tom / Qurast. Kh. Esenqaraqyzy. [―Aq zhol‖ (newspaper). Multivolume. Vol. 4]. – Nur-Sultan: «Alashorda» qogamdyq qory, 2020. – 384 b. [in Kazakh]
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyn Ulttyq quryltaidyn «Adal adam – Adal enbek – Adal tabys» atty ushіnshі otyrysynda soilegen sozі [Speech of the head of State Kassym-Jomart Tokayev at the third meeting of the National kurultai ―Honest man – honest work – honest success"]. [Electronic resource]. URL: https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-ulttyk-kuryltaydyn-adal-adam-adal-enbek-adal-tabys-atty-ushinshi-otyrysynda-soylegen-sozi-1525727 (date of access 11.06.2024) [in Kazakh]
